Omurilik, omurilik zarları ya da omur kemiği kaynaklı tümörlerin, omuriliğe baskıyı gidermek amacıyla cerrahi olarak çıkarılması ya da örneklenmesi işlemidir.
Omurga ve omurilik tümörü cerrahisi nedir?
Omurga ve omurilik tümörleri, omurilik dokusundan, omuriliği saran zarlardan, sinir köklerinden ya da omurgayı oluşturan kemiklerden kaynaklanabilir ya da başka bir organdan yayılmış olabilir. Yerlerine göre üç grupta anlatılırlar: ekstradural (zarın dışında), intradural ekstramedüller (zarın içinde, omuriliğin dışında) ve intramedüller (omuriliğin içinde).
Tümör omuriliğe ya da sinirlere baskı yaparak ağrı, uyuşma, güç kaybı ve idrar-gaita kontrolünde bozulmaya yol açabilir. Cerrahinin amacı, mümkün olduğunca güvenli biçimde tümörü çıkarmak ya da tanı için örnek (biyopsi) almak, omuriliğe baskıyı gidermek, sinir işlevini korumak ve gerekirse omurgayı sabitlemektir. Tümörün tamamen çıkarılıp çıkarılamayacağı tümörün yerine ve türüne bağlıdır ve önceden garanti edilemez.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. İşlemin sizin için uygun olup olmadığı yalnızca muayene ve görüntüleme bulgularınızla belirlenir.
Hangi durumlarda gündeme gelir?
Ameliyat kararı, tümörün türüne, yerine ve genel sağlık durumuna göre verilir; şu durumlar gündeme gelebilir:
- Omuriliğe ya da sinirlere baskı bulgularının ortaya çıkması.
- Tanının kesinleştirilmesi için doku örneğinin gerekmesi.
- Omurganın tümör nedeniyle dengesinin bozulma riski ya da ağrının kontrol edilememesi.
- Tümör türüne göre cerrahi ile radyoterapi ve diğer tedavilerin birlikte planlanması.
İşlemden önce hazırlık
- Ameliyat öncesi muayene, kan tahlilleri, gerekirse kalp ve akciğer değerlendirmesi ve anestezi uzmanı görüşmesi yapılır.
- Kan sulandırıcı ilaçlar, aspirin, bitkisel ürünler ve şeker, tansiyon, kalp ilaçlarınızın nasıl kullanılacağı hekiminizce belirlenir; kendi başınıza bırakmayın ya da başlamayın.
- Sigara ve alkol iyileşmeyi olumsuz etkiler; ameliyat öncesi ve sonrası bırakılması önerilir.
- Ameliyattan önce belirlenen süre boyunca aç kalınır (yeme-içme kısıtlaması); verilen talimata uyun.
- Mevcut MR, tomografi, röntgen filmlerinizi ve ilaç listenizi getirin; alerjilerinizi bildirin.
- Ameliyat öncesi MR ve gerektiğinde tomografi ya da anjiyografi gibi ek görüntülemeler yapılır.
- Ameliyat sırasında omurilik ve sinir işlevlerini izleyen özel izlem (nöromonitörizasyon) kullanılabilir.
Ameliyat nasıl yapılır?
- Genel anestezi altında, genellikle yüzüstü yatırılırsınız.
- Tümörün bulunduğu seviyede boyun, sırt ya da belin arkasına kesi yapılır; kaslar kenara çekilir.
- Omurgaya ulaşmak için kemiğin bir kısmı (laminektomi ya da hemilaminektomi) çıkarılır; bazen kemik parçası ameliyat sonunda yerine konur.
- Gerekirse omuriliği saran zar (dura) açılır ve tümör mikroskop altında, sinir dokusuna zarar vermemeye çalışılarak çıkarılır ya da örneklenir.
- Zar sıkıca kapatılır; gerekirse omurga vida ve çubuklarla sabitlenir; kesi katlar halinde dikilir.
Çıkarılan doku patolojiye gönderilir; tümörün türü kesin sonuçla belli olur. Bu sonuca göre ek tedavi gerekip gerekmediği konuşulur.
İşlemden sonra: iyileşme, taburculuk ve aktivite
Ameliyattan sonra izlem, yoğun bakım ya da servis düzeyinde yapılır. Ağrı kontrolü, erken mobilizasyon ve gerektiğinde fizik tedavi başlanır. Hastanede kalış süresi ameliyatın kapsamına göre birkaç günden daha uzuna kadar değişebilir. Taburculuktan önce yara bakımı, ilaç kullanımı, dikkat edilecek belirtiler ve kontrol randevusu size yazılı ve sözlü olarak anlatılır.
Evde yara bakımı yapılır; dikişler hekimin belirlediği zamanda alınır. Ağır kaldırma ve zorlayıcı hareketler bir süre sınırlanır. Kuvvet ve dengenin geri kazanılması için rehabilitasyon planlanır. Patoloji sonucuna göre radyoterapi ya da başka tedaviler için uzman ekiplere yönlendirme yapılabilir. Kontrol MR görüntülemeleri düzenli aralıklarla planlanır.
Omurga ve Omurilik Tümörü Cerrahisi: alternatifler
Bazı tümörlerde ameliyat yerine ya da ameliyatla birlikte radyoterapi, radyocerrahi, ilaç tedavileri ya da yakın izlem seçenekleri bulunur. Omurga yıkımı ya da instabilite varsa çimento uygulamaları (vertebroplasti) veya vida-çubuk sistemleri gündeme gelebilir. Tedavi planı çoğu zaman birden çok uzmanlığın ortak kararıyla belirlenir.
Karar verirken hekiminize sorabilecekleriniz
- Ameliyatın amacı nedir ve şikâyetlerimin hangilerinin düzelmesi beklenir, hangileri sürebilir?
- Ameliyatı ertelemek ya da ameliyatsız izlemek benim durumumda ne anlama gelir?
- Hangi teknik planlanıyor ve neden? Alternatif teknikler nelerdir?
- Hastanede ne kadar kalırım, evde bakım ve kontroller nasıl olur?
- Ne zaman işe, araç kullanmaya ve spora dönebilirim?
Omurga ve Omurilik Tümörü Cerrahisi: olası riskler
Her işlemin olası riskleri ve alternatifleri vardır; bunlar kişiden kişiye değişir ve işlem öncesinde hekiminizle ayrıntılı konuşulur. Genel başlıklar şunlardır:
- Anestezi riskleri: Genel anestezi kalp, akciğer ve alerji gibi riskler taşır; anestezi uzmanı ameliyattan önce sizi değerlendirir.
- Enfeksiyon: Yara yerinde ya da derinde gelişebilir; antibiyotik, yara bakımı, nadiren yeniden ameliyat gerektirebilir.
- Kanama: Ameliyat sırasında ya da sonrasında olabilir; nadiren ek tedavi veya kan verilmesi gerekir.
- Sinir hasarı olasılığı: Sinir dokusuna yakın çalışıldığı için uyuşma, güç kaybı ya da ağrıda artış olabilir; çoğu zaman geçicidir, nadiren kalıcıdır.
- Beyin omurilik sıvısı sızıntısı: Sinir zarının yırtılması durumunda görülebilir; çoğunlukla birkaç gün içinde tedavi edilir.
- Şikâyetin geçmemesi ya da nüks: Ağrı, uyuşukluk ya da güç kaybı ameliyattan sonra da sürebilir veya zamanla yeniden ortaya çıkabilir.
- Omurilik ve sinir işlevlerinde kötüleşme olasılığı: Güç kaybı, his kaybı ya da idrar-gaita kontrolünde bozulma görülebilir; risk tümörün yerine göre değişir.
- Tümörün tamamının çıkarılamaması ve nüks: Tümör zamanla yeniden büyüyebilir; ek tedavi gerekebilir.
Sigara kullanımı, şeker hastalığı, yüksek tansiyon, aşırı kilo ve kalp hastalığı gibi durumlar riskleri artırabilir; bu yüzden ilaçlarınızı, alerjilerinizi ve öz geçmişinizi hekiminize eksiksiz bildirmeniz önemlidir.
Muayenede ne olur? Ne zaman başvurmalısınız?
Muayenede nörolojik bulgularınız ve MR ile diğer görüntülemeler birlikte değerlendirilir; gerekirse ilgili diğer uzmanlıklarla ortak değerlendirme yapılır. Ameliyatın gerekli olup olmadığına, zamanlamasına ve alternatiflere bu değerlendirmeyle karar verilir.
Aşağıdaki durumlarda beklemeden en yakın acile başvurun: bacaklarda ya da kollarda hızla artan güç kaybı, idrar veya gaita tutamama, yürüyememe ya da geceleri belirgin artan şiddetli sırt ağrısı.