Çökmüş bir omurun içine ince bir iğneyle kemik çimentosu verilerek omurun desteklenmesi ve ağrının azaltılmasına çalışılan işlemlerdir.
Vertebroplasti ve kifoplasti nedir?
Omurlar, kemik erimesi (osteoporoz), tümör ya da yaralanma nedeniyle yüksekliğini kaybedip çökebilir. Bu durum sırt ya da belde ağrıya, zamanla öne eğilmeye yol açabilir.
Vertebroplastide çökmüş omura kalın bir iğneyle girilir ve iğne içinden kemik çimentosu verilir. Kifoplastide ise önce iğne yoluyla omur içine küçük bir balon yerleştirilip şişirilerek boşluk oluşturulur, sonra boşluğa çimento doldurulur; böylece omura destek ve bir miktar yükseklik kazandırılması amaçlanır. Gerekli görüldüğünde aynı girişim sırasında biyopsi (doku örneği alma) da yapılabilir.
Bu işlemlerin yeri, hasta seçimi ve etkinliği konusunda bilimsel tartışma vardır; Cochrane derlemeleri vertebroplastinin rutin kullanımı konusunda temkinli davranmayı önerir. Bu nedenle uygun hastanın belirlenmesi çok önemlidir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. İşlemin sizin için uygun olup olmadığı yalnızca muayene ve görüntüleme bulgularınızla belirlenir.
Hangi durumlarda gündeme gelir?
Şu durumlarda hekim işlemi değerlendirebilir:
- Görüntülemede taze bir omurga çökme kırığı saptanması ve ağrının bununla uyumlu olması.
- İlaç, dinlenme ve korse gibi önlemlere rağmen süren belirgin ağrı.
- Omurdaki tümörlü ya da zayıflamış bir alanın desteklenmesinin gerekli görülmesi (bazı durumlarda biyopsiyle birlikte).
İşlemden önce hazırlık
- MR, tomografi ve varsa kemik yoğunluğu ölçümü sonuçlarınızı getirin; işlem öncesi görüntülemenin yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.
- Kan sulandırıcı ilaçlarınız, alerjileriniz ve kronik hastalıklarınız hakkında bilgi verin; ilaç düzenlemesini hekim yapar.
- Enfeksiyon belirtisi (ateş, idrar yolu enfeksiyonu, öksürük) varsa önceden bildirin.
- İşlem yerel ya da genel anestezi ile yapılabilir; açlık talimatı ekip tarafından bildirilir.
- İşlem günü yanınızda bir refakatçi bulundurun.
İşlem nasıl yapılır?
- Ameliyathanede, steril koşullarda ve sürekli röntgen (skopi) eşliğinde çalışılır; yerel ya da genel anestezi uygulanır.
- Yüzüstü yatırılırsınız; cilt temizlenir ve örtülür.
- Çökmüş omura, derideki çok küçük bir kesiden özel iğne (kanül) ilerletilir.
- Kifoplastide balon şişirilip çıkarılır; ardından hazırlanan kemik çimentosu kontrollü biçimde verilir.
- Çimento kısa sürede sertleşir; iğne çıkarılır, küçük kesi kapatılır.
Nadir olarak tümörün ya da kırığın yeri nedeniyle iğne yolu uygun değilse, mikroskop eşliğinde küçük açık cerrahi ile de çimento verilebilir; bazı durumlarda vida ve çubuk gibi ek bir stabilizasyon da gerekebilir. Bu ayrıntılara hekim işlem öncesinde karar verir ve sizi bilgilendirir.
İşlemden sonra: iyileşme, taburculuk ve aktivite
İşlemden sonra bir süre yatarak izlenirsiniz; çoğu zaman aynı gün ya da ertesi gün taburcu olunur. Ayağa kalkma zamanı ve gerekiyorsa korse kullanımı hekiminizce belirlenir.
İşlem yerinde birkaç gün hassasiyet olabilir. Ağır kaldırma ve zorlayıcı hareketlerden bir süre kaçınılır; sonrasında yürüyüş ve hafif egzersizle aktiviteye dönülür. Osteoporoz zemininde yeni kırık riskine karşı kemik sağlığı tedavisi ve düşmeleri önleyici önlemler ayrıca planlanır.
Vertebroplasti ve Kifoplasti: alternatifler
Ağrı kesici ilaç, dinlenme, korse, kemik erimesi tedavisi ve fizik tedavi temel alternatiflerdir. Tümör ya da instabilite varsa vida-çubuk gibi cerrahi stabilizasyon ya da radyoterapi gibi yöntemler gerekebilir; bu durumlarda tedavi seçenekleri hekiminizle birlikte belirlenir.
Karar verirken hekiminize sorabilecekleriniz
- Ameliyatın amacı nedir ve şikâyetlerimin hangilerinin düzelmesi beklenir, hangileri sürebilir?
- Ameliyatı ertelemek ya da ameliyatsız izlemek benim durumumda ne anlama gelir?
- Hangi teknik planlanıyor ve neden? Alternatif teknikler nelerdir?
- Hastanede ne kadar kalırım, evde bakım ve kontroller nasıl olur?
- Ne zaman işe, araç kullanmaya ve spora dönebilirim?
Vertebroplasti ve Kifoplasti: olası riskler
Her işlemin olası riskleri ve alternatifleri vardır; bunlar kişiden kişiye değişir ve işlem öncesinde hekiminizle ayrıntılı konuşulur. Genel başlıklar şunlardır:
- Anestezi riskleri: Genel anestezi kalp, akciğer ve alerji gibi riskler taşır; anestezi uzmanı ameliyattan önce sizi değerlendirir.
- Enfeksiyon: Yara yerinde ya da derinde gelişebilir; antibiyotik, yara bakımı, nadiren yeniden ameliyat gerektirebilir.
- Kanama: Ameliyat sırasında ya da sonrasında olabilir; nadiren ek tedavi veya kan verilmesi gerekir.
- Sinir hasarı olasılığı: Sinir dokusuna yakın çalışıldığı için uyuşma, güç kaybı ya da ağrıda artış olabilir; çoğu zaman geçicidir, nadiren kalıcıdır.
- Beyin omurilik sıvısı sızıntısı: Sinir zarının yırtılması durumunda görülebilir; çoğunlukla birkaç gün içinde tedavi edilir.
- Şikâyetin geçmemesi ya da nüks: Ağrı, uyuşukluk ya da güç kaybı ameliyattan sonra da sürebilir veya zamanla yeniden ortaya çıkabilir.
- Çimento sızıntısı: Çimento omur dışına taşarsa sinir köküne ya da omuriliğe baskı yapabilir; nadir olsa da geçici ya da kalıcı sinir hasarına yol açabilir.
- Akciğere kaçış: Çok nadir olarak çimento ya da yağ parçacıkları damar yoluyla akciğere ulaşabilir.
- Komşu omurlarda yeni kırık: Özellikle kemik erimesi olanlarda görülebilir.
Sigara kullanımı, şeker hastalığı, yüksek tansiyon, aşırı kilo ve kalp hastalığı gibi durumlar riskleri artırabilir; bu yüzden ilaçlarınızı, alerjilerinizi ve öz geçmişinizi hekiminize eksiksiz bildirmeniz önemlidir.
Muayenede ne olur? Ne zaman başvurmalısınız?
Muayenede ağrınızın yeri ve karakteri, nörolojik bulgularınız ve görüntülemeleriniz değerlendirilir. Kırığın yaşı, nedeni ve işlemin size uygunluğu bu değerlendirmeyle belirlenir.
Aşağıdaki durumlarda beklemeden en yakın acile başvurun: bacaklarda ya da kollarda hızla artan kuvvet kaybı, idrar veya gaita tutamama, kasık ve bacak arasında uyuşma, ateşle birlikte şiddetli sırt ağrısı.