Trigeminal nevralji, yüzün bir yarısında elektrik çarpması gibi ani ve şiddetli ağrı ataklarıdır. Nedenleri, tanısı ve tedavi seçenekleri anlatılır.
Trigeminal nevralji nedir?
Trigeminal sinir, yüzün duyusunu beyne taşıyan sinirdir. Beşinci kafa siniri olarak da bilinir. Sağda ve solda birer tane bulunur. Alın, yanak ve çene bölgesine üç dal halinde dağılır.
Trigeminal nevralji, bu sinirin tahriş olmasıyla ortaya çıkan bir yüz ağrısıdır. Ağrı çoğunlukla yüzün tek tarafındadır. Kısa sürer ama çok şiddetlidir. Hastalar ağrıyı genellikle elektrik çarpması ya da bıçak saplanması gibi tarif eder.
Neden olur?
En sık neden, beynin tabanında bir kan damarının sinire bası yapmasıdır. Damar her atımda siniri tahriş eder. Zamanla sinirin koruyucu kılıfı zarar görebilir.
Daha az sıklıkla multipl skleroz (MS), tümör, kist ya da yüz yaralanmaları gibi durumlar da sinire zarar verebilir. Bu duruma ikincil trigeminal nevralji denir. Bazı hastalarda belirgin bir neden bulunamaz.
Trigeminal Nevralji: belirtiler
- Yanak, çene, diş, dişeti ya da dudakta ani, saplanır tarzda ağrı
- Birkaç saniyeden iki dakikaya kadar süren ağrı atakları
- Yüze hafif dokunma, yüz yıkama, diş fırçalama, yemek yeme ya da konuşma ile başlayan ağrı
- Rüzgâr ya da baş hareketiyle tetiklenen ağrı
- Ağrının çoğunlukla yüzün tek tarafında olması
Bazı hastalarda ataklara ek olarak sürekli yanma ya da sızı hissi de bulunur. Ağır durumlarda ataklar gün içinde çok sık tekrarlayabilir.
Ağrı dişten geliyor gibi hissedildiği için hastalar önce diş hekimine gidebilir. Diş muayenesinde neden bulunamayan ve tekrarlayan yüz ağrısında trigeminal nevralji akla gelmelidir.
Trigeminal Nevralji: nasıl tanı konur?
Tanı büyük ölçüde ağrının özelliklerine dayanır. Ağrının yeri, süresi ve neyle tetiklendiği ayrıntılı olarak sorulur. Muayenede yüzde his kaybı ya da başka bir sinir bulgusu olup olmadığına bakılır.
Manyetik rezonans görüntüleme (MRG) tanıda önemli yer tutar. MRG, sinire bası yapan bir damarı gösterebilir. Ayrıca MS ya da tümör gibi ikincil nedenleri ortaya koymaya yardım eder. Diş, çene ve sinüs kaynaklı ağrılar ayırıcı tanıda değerlendirilir. Benzer ağrı yapan başka durumlar olduğu için tanının konması bazen zaman alabilir.
Trigeminal Nevralji: tedavi seçenekleri
İlaç tedavisi
Tedavi genellikle ilaçla başlar. İlk seçenek çoğunlukla karbamazepindir. Bu ilaç epilepsi tedavisinde de kullanılır ve sinirin aşırı uyarılmasını azaltır. Gerekirse benzer etkili başka ilaçlar eklenebilir. Sıradan ağrı kesiciler bu ağrıda genellikle yeterli olmaz.
İlaç dozunu hekiminiz ayarlar. Baş dönmesi ve uyku hali gibi yan etkiler görülebilir. İlaçların etkisi zamanla azalabilir. İlacı kendi başınıza artırmayın ya da kesmeyin.
Cerrahi ve girişimsel tedaviler
İlaçlar yeterli olmazsa ya da yan etkiler katlanılamaz hale gelirse diğer seçenekler konuşulur:
- Mikrovasküler dekompresyon: Başın arka kısmından küçük bir kafa açıklığı yapılır. Sinire bası yapan damar bulunur. Damarla sinirin arasına yumuşak bir bariyer yerleştirilir. Sinir korunur.
- İğne ile yapılan (perkütan) işlemler: Yanaktan ilerletilen bir iğne ile sinirin düğüm noktasına (gangliyon) ulaşılır. Radyofrekans ısı, gliserol ya da balonla sıkıştırma yöntemiyle ağrıyı ileten lifler etkisiz hale getirilir. Kafa açılmaz.
- Radyocerrahi: Kesi yapılmadan, odaklanmış ışınla sinirin kök bölgesi hedeflenir.
Damarı sinirden ayıran açık cerrahi daha kalıcı bir sonuç sağlayabilir, ancak daha büyük bir ameliyattır. İğne ile yapılan işlemler daha küçük girişimlerdir; etkileri ise daha kısa sürebilir. Hangi yöntemin uygun olduğu yaşa, genel sağlık durumuna, MRG bulgularına ve sizin tercihinize göre birlikte belirlenir.
Süreç ve riskler
Her yöntemin kendine özgü riskleri vardır. Sinire yönelik işlemlerden sonra yüzde uyuşukluk sık görülür. Açık cerrahide kanama, enfeksiyon, işitme kaybı, yüzde uyuşma ya da güçsüzlük ve çift görme gibi riskler bulunur. Ciddi sorunlar nadir görülür. Ağrı bir süre sonra tekrarlayabilir. Olası riskler ameliyat öncesinde hekiminizle ayrıntılı olarak konuşulur.
Hastanede kalış süresi yapılan işleme göre değişir. Kontrollerde ağrı düzeyi ve ilaç ihtiyacı birlikte değerlendirilir. İlaç düzenlemesi her zaman hekim kontrolünde yapılır.
Trigeminal Nevralji: sık sorulan sorular
Trigeminal nevralji diş ağrısı mıdır?
Hayır. Ağrı dişte hissedilebilir ama kaynağı sinirdir. Bu nedenle diş çekimi ya da kanal tedavisi bu ağrıyı geçirmez.
Hastalık tehlikeli midir?
Trigeminal nevralji hayatı tehdit eden bir hastalık değildir. Ancak yemek yeme, konuşma ve uyku gibi günlük işleri ciddi biçimde etkileyebilir. Bu yüzden düzenli takip önemlidir.
Trigeminal Nevralji: ne zaman başvurmalı?
Sık tekrarlayan, elektrik çarpması gibi yüz ağrınız varsa ve bu ağrı basit ağrı kesicilerle geçmiyorsa uzman muayenesi gerekir. Kullandığınız ilaç ağrınızı artık kontrol edemiyorsa da hekiminize başvurun.
Yüz ağrısına ek olarak ani görme kaybı, çift görme, konuşma bozukluğu, yüzde ya da vücudun bir yarısında kuvvet kaybı veya ani başlayan şiddetli baş ağrısı olursa en yakın acile başvurun.
Trigeminal Nevralji: muayenede ne olur?
Ağrınızın nasıl başladığı, ne kadar sürdüğü ve neyle tetiklendiği sorulur. Kullandığınız ilaçlar ve dozları not edilir. Yüz ve kafa sinirlerinin muayenesi yapılır. Varsa MRG görüntüleriniz incelenir, gerekirse yeni tetkik istenir. Ardından ilaç ve cerrahi seçenekler size açıklanır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı için muayene gerekir. Her hastanın durumu kendine özgüdür.