Boyun fıtığı, boyun omurları arasındaki diskin sinire ya da omuriliğe baskı yapmasıdır. Belirtileri, tanısı ve tedavi seçenekleri anlatılır.
Boyun fıtığı nedir?
Boyun omurları (servikal omurlar) arasında da diğer omurga bölgelerinde olduğu gibi yastık görevi yapan diskler bulunur. Diskin sert dış tabakasında zedelenme ya da yırtılma olursa jel kıvamındaki iç kısım omurilik ve sinirlerin geçtiği kanala doğru taşabilir. Bu duruma servikal disk hernisi, yaygın adıyla boyun fıtığı denir. Fıtık, boyundan çıkıp kola giden sinirlere baskı yapabildiği gibi, daha büyük olduğunda omuriliğin kendisine de baskı yapabilir.
Neden olur?
En sık neden, yaşla birlikte disklerin su kaybederek dayanıklılığını yitirmesidir. Ani bir zorlanma, yanlış duruş, uzun süre öne eğik çalışma, sigara ve aile yatkınlığı katkıda bulunabilir. Bazı kişilerde belirgin bir neden bulunamaz.
Boyun Fıtığı: belirtiler
Belirtiler, baskı yapılan yapıya göre değişir.
Sinir kökü baskısında
- Boyun ağrısı; omuza, kürek kemiği çevresine ve kola yayılan ağrı
- Kolda, elde veya parmaklarda uyuşma ve karıncalanma
- Kolda ya da elde güçsüzlük
Omurilik baskısında
- Ellerde beceriksizlik: düğme ilikleme, yazı yazma veya küçük nesneleri tutmada zorlanma
- Yürürken dengesizlik, bacaklarda güçsüzlük ve sertlik
- İleri durumlarda idrar ve gaita kontrolünde sorun
Omurilik baskısı belirtileri sinsi başlayabilir; hastalar bunları çoğu zaman yaşlılığa veya yorgunluğa bağlar. Bu nedenle böyle bir şikâyet fark edildiğinde beklemeden değerlendirilmek önemlidir.
Boyun Fıtığı: nasıl tanı konur?
Hekiminiz önce şikâyetinizin başlangıcını, karakterini ve yayıldığı yerleri sorar. Kollardaki kas gücü, duyu ve refleksler muayene edilir. Tanı, direkt grafi, bilgisayarlı tomografi (BT) ve özellikle manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ile netleştirilir. Bazı durumlarda sinir iletim çalışması (EMG) istenebilir.
Boyun Fıtığı: tedavi seçenekleri
Boyun fıtıklarının birçoğu ameliyat gerekmeden düzelebilir; bu yüzden ilk aşamada çoğunlukla ameliyatsız yöntemler uygulanır.
Ameliyatsız tedavi
- Kısa süreli dinlenme ve boyun hareketlerinin geçici olarak kısıtlanması; ardından hareketli kalmak
- Ağrı kesici, antiinflamatuar ve gerekirse kas gevşetici ilaçlar (yalnızca önerilen dozda)
- Fizik tedavi, boyun ve omuz çevresi kaslarını güçlendiren egzersizler
- Seçilmiş hastalarda epidural steroid enjeksiyonu gibi ağrı girişimleri
Cerrahi tedavi
Ameliyat; ameliyatsız tedaviye rağmen süren şiddetli kol ağrısı, ilerleyen kas gücü kaybı ya da omurilik baskısı bulguları olduğunda değerlendirilir. Amaç, sinir ve omurilik üzerindeki baskıyı kaldırmaktır.
- Anterior servikal diskektomi: Boynun ön tarafından küçük bir kesiyle girilir, fıtıklaşan disk çıkarılır. Gerekirse boşluğa kafes ya da protez yerleştirilerek omurlar kaynaştırılır (füzyon).
- Posterior yaklaşım ve foraminotomi: Boynun arkasından girilerek sinirin çıktığı delik genişletilir; fıtığın yerine göre uygun olduğunda tercih edilebilir.
- Korpektomi: Bası birkaç seviyeye yayılmışsa omur gövdesinin bir bölümü de çıkarılabilir.
Hangi yöntemin seçileceği fıtığın yerine, sayısına, omurganın genel yapısına ve şikâyetlerinize bağlıdır.
Ameliyat sonrası süreç
Ameliyattan sonra boyunluk kullanımı gerekebilir; bunu hekiminiz belirler. Kol ağrısı genellikle boyun ağrısından daha belirgin rahatlar. Uyuşukluk ve güçsüzlük için sinirin iyileşmesine zaman tanımak gerekir. Yutkunmada geçici zorluk, ses değişikliği, kanama, enfeksiyon, sinir ya da omurilik yaralanması, füzyonun kaynamaması ve komşu seviyelerde yeni yıpranma gibi olası riskler ameliyat öncesinde hekiminizle ayrıntılı konuşulur.
Boyun sağlığı için öneriler
Ekran başında uzun süre öne eğik durmamak, çalışma düzenini gözden geçirmek, düzenli boyun ve omuz egzersizleri yapmak ve sigarayı bırakmak boyun sağlığını destekler.
Boyun Fıtığı: sık sorulan sorular
Boyun fıtığında boyunluk kullanmak gerekir mi?
Kısa süreli boyunluk ağrıyı hafifletebilir; ancak uzun süre kullanımı boyun kaslarının zayıflamasına yol açabilir. Kullanıp kullanmamak ve ne kadar süreyle kullanacağınız hekiminiz tarafından belirlenir.
Kol ağrısı neden bazen boyun ağrısından daha belirgindir?
Fıtık boyundan çıkan sinir köküne baskı yaptığında ağrı, o sinirin beslediği alan olan omuz, kol ve el boyunca hissedilir. Bu nedenle şikâyetin yeri, hangi sinirin etkilendiği hakkında ipucu verir.
Ameliyattan sonra boyun hareketleri kısıtlanır mı?
Tek seviyeli füzyonlarda günlük yaşamdaki hareket kısıtlılığı çoğu zaman çok azdır. Kişisel beklenti hekiminizle konuşulur.
Muayeneye hazırlık
Muayeneye gelirken varsa önceki MRG ve grafi görüntülerinizi (film ve CD ya da rapor), kullandığınız ilaçların listesini ve şikâyetinizin ne zaman başladığını not ederek getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır. Hangi hareketle ağrınızın arttığını, uyku düzeninizi nasıl etkilediğini ve kollarınızda uyuşma olup olmadığını anlatmanız önemlidir.
Boyun Fıtığı: ne zaman başvurmalı?
Boyun ve kol ağrısı birkaç hafta içinde düzelmiyorsa, kolda güçsüzlük veya sürekli uyuşma varsa uzman muayenesi gerekir. Ellerde beceriksizlik, yürüme bozukluğu ya da dengesizlik fark ederseniz vakit kaybetmeden başvurun.
Aşağıdakilerden biri varsa en yakın acile başvurun: her iki kolda veya bacakta birden ani güçsüzlük, yürüyememe, idrar ya da gaita kontrolünün kaybı, travma sonrası boyunda şiddetli ağrı ve kol-bacak hareketinde kayıp.
Boyun Fıtığı: muayenede ne olur?
Şikâyetleriniz dinlenir, boyun hareketleri ile kol ve bacak nörolojik muayenesi yapılır, mevcut görüntülemeleriniz değerlendirilir. Gerekirse ek tetkik istenir ve size uygun tedavi seçenekleri açıklanır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı için muayene gerekir. Her hastanın durumu kendine özgüdür.