Bel fıtığı, omurlar arasındaki diskin sinire baskı yapmasıdır. Belirtileri, tanı yöntemleri ve ameliyatsız ile ameliyatlı tedavi seçenekleri bu sayfada anlatılır.
Bel fıtığı nedir?
Omurgamızı oluşturan omurların arasında, darbeleri emen yastık görevi yapan diskler bulunur. Her diskin sert bir dış tabakası ve içinde jel kıvamında bir merkezi vardır. Dış tabakada yırtılma olduğunda merkezdeki yumuşak kısım dışarı taşabilir. Bu duruma disk fıtığı (herniasyon) denir. Bel bölgesinde olduğunda "bel fıtığı", tıbbi adıyla lomber disk hernisi söylenir.
Taşan disk parçası, omurilik kanalından geçen sinir köklerine baskı yapabilir ya da onları tahriş edebilir. Sinirin bacağa giden dalları etkilendiğinde ağrı yalnızca belde değil, bacakta da hissedilir. Bu bacak ağrısına halk arasında siyatik denir.
Neden oluşur?
Yaşla birlikte disklerin su içeriği azalır ve dayanıklılıkları düşer. Ağır kaldırma, tekrarlayan öne eğilme, uzun süre oturma, sigara kullanımı, fazla kilo ve aile yatkınlığı fıtık gelişimini kolaylaştıran etkenler arasında sayılır. Bazen belirgin bir neden bulunmaz; öksürme ya da hafif bir hareket sırasında da başlayabilir.
Bel Fıtığı: belirtiler
- Belde ve kalçada ağrı; ağrının bacağa, bazen ayağa doğru yayılması
- Bacakta veya ayakta uyuşma, karıncalanma
- Öksürme, hapşırma ve öne eğilmeyle artan ağrı
- Bacakta ya da ayak bileğinde güçsüzlük
Bel fıtığı olan her kişide belirti olmayabilir; görüntülemede fıtık görülen bazı insanlar hiç şikâyet yaşamaz. Bu yüzden karar verirken yalnızca görüntüye değil, şikâyetlerinize ve muayene bulgularına birlikte bakılır.
Bel Fıtığı: nasıl tanı konur?
Tanı, önce ayrıntılı bir öykü ve nörolojik muayene ile başlar. Kas gücü, refleksler ve his değerlendirilir; bacağı kaldırma testi gibi basit manevralar sinir kökü tahrişi hakkında fikir verir. Gerekli görülürse manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ile fıtığın yeri, büyüklüğü ve sinire etkisi netleştirilir. Bazı durumlarda direkt grafi, bilgisayarlı tomografi veya sinir iletim çalışması (EMG) da istenebilir.
Bel Fıtığı: tedavi seçenekleri
Ameliyatsız (konservatif) tedavi
Bel fıtığına bağlı bacak ağrısı çoğu kişide zaman içinde azalır. Bu nedenle ilk aşamada genellikle ameliyatsız yöntemler uygulanır:
- Kısa süreli dinlenme, ardından mümkün olduğunca günlük aktivitelere dönüş (uzun süreli yatak istirahati önerilmez)
- Ağrı kesici ve antiinflamatuar ilaçlar, gerekirse kas gevşeticiler
- Fizik tedavi ve belirli egzersiz programları
- Seçilmiş hastalarda ağrı girişimleri, örneğin epidural steroid enjeksiyonu
Cerrahi tedavi
Ameliyat şu durumlarda gündeme gelir: ilaç ve fizik tedaviye rağmen geçmeyen şiddetli bacak ağrısı, ilerleyen kas gücü kaybı ya da idrar-gaita kontrolünü etkileyen tablolar. Cerrahinin amacı, sinire baskı yapan disk parçasını çıkararak sinir üzerindeki basıyı kaldırmaktır.
Sık kullanılan yöntem mikrodiskektomidir: bel bölgesinde küçük bir kesiden girilir, mikroskop yardımıyla fıtıklaşan disk parçası ve gerekirse sinir üzerindeki kemik kenarı alınarak sinir rahatlatılır. Fıtığın yerine göre endoskopik yöntem ya da daha geniş bir bası giderme (laminektomi) tercih edilebilir. Nadiren omurgayı sabitlemek için füzyon (kaynaştırma) gerekebilir. Hangi yöntemin uygun olduğuna muayene ve görüntüleme sonuçlarınıza göre birlikte karar verilir.
Ameliyat süreci
Ameliyat çoğunlukla genel anestezi altında yapılır ve hastanede kalış süresi kısadır. Erken dönemde yürüyüşe ve hafif aktiviteye dönülmesi teşvik edilir. Ağrının bacaktaki kısmı genellikle bel ağrısından daha çok rahatlar; uyuşukluk ve güçsüzlük ise sinirin iyileşme hızına bağlı olarak daha geç düzelebilir. Her ameliyatta olduğu gibi kanama, enfeksiyon, beyin-omurilik sıvısı sızıntısı, sinir hasarı ve şikâyetlerin tekrarlaması gibi olası riskler vardır; bunlar ameliyat öncesinde hekiminizle ayrıntılı olarak konuşulur.
Korunma ve günlük yaşam
Düzenli hareket, karın ve sırt kaslarını güçlendiren egzersizler, doğru kaldırma tekniği, kilo kontrolü ve sigaranın bırakılması bel sağlığına katkı sağlar. Uzun süre aynı pozisyonda oturmamak, arada kalkıp hareket etmek de faydalıdır.
Bel Fıtığı: sık sorulan sorular
Bel fıtığı olan herkes ameliyat olur mu?
Hayır. Bel fıtığına bağlı bacak ağrısı birçok kişide zaman içinde azalır; ameliyat yalnızca belirli koşullarda, yani ameliyatsız tedaviye rağmen süren şiddetli ağrı, ilerleyen güç kaybı ya da idrar-gaita sorunu gibi durumlarda gündeme gelir.
Fıtık yeniden çıkabilir mi?
Aynı seviyede ya da başka bir seviyede fıtık yeniden gelişebilir. Kilo kontrolü, düzenli egzersiz ve doğru kaldırma alışkanlıkları bu olasılığı azaltmaya yardımcı olabilir.
Ne kadar süre dinlenmek gerekir?
Uzun süreli yatak istirahati önerilmez. Kısa süreli dinlenmenin ardından, ağrının izin verdiği ölçüde hareketli kalmak iyileşmeyi destekler. Ayrıntılı öneriler muayene sonrasında kişiye göre verilir.
Bel Fıtığı: ne zaman başvurmalı?
Bacak ağrısı birkaç hafta içinde düzelmiyorsa, ağrı geceleri uyutmayacak kadar şiddetliyse ya da bacakta güçsüzlük fark ediyorsanız bir beyin ve sinir cerrahisi uzmanına başvurun.
Aşağıdaki belirtilerden biri varsa beklemeden en yakın acile başvurun: her iki bacakta birden ortaya çıkan güçsüzlük veya uyuşma, kasık-genital bölgede uyuşma, idrar ya da gaitayı tutamama veya yapamama.
Bel Fıtığı: muayenede ne olur?
Şikâyetlerinizin ne zaman başladığı, neyle arttığı ve daha önce hangi tedavileri denediğiniz sorulur. Nörolojik muayene yapılır, varsa mevcut MRG ve tetkikleriniz incelenir. Ardından size uygun tedavi seçenekleri ve takip planı açıklanır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı için muayene gerekir. Her hastanın durumu kendine özgüdür.