Kafatasındaki kemik boşluğunun, hastanın kendi kemiği ya da yapay bir materyalle onarılması ameliyatıdır.
Kranioplasti nedir?
Kafatası kemiği; kafa travması, beyin şişmesini azaltmak için yapılan kemik çıkarma ameliyatı (dekompresif kraniyektomi), tümör ya da enfeksiyon nedeniyle çıkarılmış ya da kaybolmuş olabilir. Beyin bu bölgede yalnızca kafa derisi ve kaslarla örtülü kalır; bu durum hem görünüm hem koruma açısından sorun yaratabilir.
Kranioplasti, bu kemik boşluğunun onarılmasıdır. Onarım üç şekilde yapılabilir: (1) hastanın daha önce çıkarılan kendi kemiğinin geri yerleştirilmesi (kemik ameliyat sırasında saklanmışsa), (2) hastanın kendi kafatası kemiğinden alınan parçayla onarım, (3) yapay (sentetik) materyal ile onarım. Hangi yöntemin uygun olduğu boşluğun büyüklüğüne, enfeksiyon durumuna ve saklanan kemiğin durumuna göre belirlenir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. İşlemin sizin için uygun olup olmadığı yalnızca muayene ve görüntüleme bulgularınızla belirlenir.
Hangi durumlarda gündeme gelir?
Kranioplasti şu nedenlerle düşünülebilir:
- Beynin korunması ve kafatasının bütünlüğünün sağlanması.
- Görünüm düzeltilmesi ve kafa derisinin çökmesinin önlenmesi.
- Kemik defekti nedeniyle gelişen baş ağrısı, baş dönmesi ya da yorgunluk gibi şikâyetlerin değerlendirilmesi.
- Bazı hastalarda beyin kan akımının ve sıvı dolaşımının dengelenmesine katkı.
İşlemden önce hazırlık
- Ameliyat öncesi muayene, kan tahlilleri, gerekirse kalp ve akciğer değerlendirmesi ve anestezi uzmanı görüşmesi yapılır.
- Kan sulandırıcı ilaçlar, aspirin, bitkisel ürünler ve şeker, tansiyon, kalp ilaçlarınızın nasıl kullanılacağı hekiminizce belirlenir; kendi başınıza bırakmayın ya da başlamayın.
- Sigara ve alkol iyileşmeyi olumsuz etkiler; ameliyat öncesi ve sonrası bırakılması önerilir.
- Ameliyattan önce belirlenen süre boyunca aç kalınır (yeme-içme kısıtlaması); verilen talimata uyun.
- Mevcut MR, tomografi, röntgen filmlerinizi ve ilaç listenizi getirin; alerjilerinizi bildirin.
- Ameliyat öncesi tomografi ya da MR ile kemik defekti ve beyin durumu değerlendirilir. Yapay materyal kullanılacaksa çoğu zaman defekte özel hazırlanmış ölçü belirlenir.
- Önceki ameliyatın üzerinden yeterli süre geçmiş ve enfeksiyon olmamış olması istenir; zamanlama hekim tarafından belirlenir.
Ameliyat nasıl yapılır?
- Genel anestezi altında, defekte uygun pozisyonda yatırılırsınız.
- Eski ameliyat izinin üzerinden ya da yeni bir kesiyle kafa derisi kaldırılır; kemik boşluğu ortaya konur.
- Kendi kemik ile onarımda, sağlam kafatasından ince bir kemik tabakası alınıp uygun şekilde hazırlanabilir ya da daha önce saklanmış kemik parçası temizlenerek yerine yerleştirilir.
- Yapay materyal ile onarımda materyal defekte uyacak şekilde hazırlanır ve yerine oturtulur.
- Kemik ya da materyal küçük plak ve vidalarla sabitlenir; deri katlar halinde kapatılır; gerekirse dren bırakılır.
Süre ve yöntem, defektin boyutuna ve seçilen materyale göre değişir.
İşlemden sonra: iyileşme, taburculuk ve aktivite
Ameliyattan sonra bir ya da birkaç gün izlenirsiniz; yara bakımı ve enfeksiyon belirtileri yakından takip edilir. Kontrol amaçlı görüntüleme yapılır. Yara çevresinde şişlik, morarma ve ağrı olabilir; zamanla azalır. Taburculuktan önce yara bakımı, ilaç kullanımı, dikkat edilecek belirtiler ve kontrol randevusu size yazılı ve sözlü olarak anlatılır.
Yara iyileşene kadar başa darbe ve yara yerine baskıdan kaçınılır. Dikişler belirlenen zamanda alınır. Hafif aktiviteye kademeli dönülür; ağır kaldırma ve temaslı sporlar hekim izniyle başlanır. Kendi kemiğiyle yapılan onarımlarda kemik zamanla emilebilir; bu nedenle düzenli kontrol önemlidir.
Kranioplasti: alternatifler
Bazı hastalarda kemik defekti korunma gereksinimi ya da şikâyet yaratmıyorsa yalnızca izlem yapılabilir. Koruyucu kask kullanımı geçici bir önlem olabilir. Materyal seçimi (kendi kemiği ya da yapay materyal) ve zamanlama kişiye göre belirlenir.
Karar verirken hekiminize sorabilecekleriniz
- Ameliyatın amacı nedir; hangi sonuçlar beklenir ve hangileri önceden garanti edilemez?
- Ameliyatı ertelemek ya da ameliyatsız izlemek benim durumumda ne anlama gelir?
- Hangi teknik planlanıyor ve neden? Alternatifler nelerdir?
- Ameliyat sonrası yoğun bakım ve hastane süreci nasıl işler?
- Ek tedavi (radyoterapi, ilaç, kontrol görüntülemeleri) gerekir mi ve nasıl planlanır?
Kranioplasti: olası riskler
Her işlemin olası riskleri ve alternatifleri vardır; bunlar kişiden kişiye değişir ve işlem öncesinde hekiminizle ayrıntılı konuşulur. Genel başlıklar şunlardır:
- Anestezi riskleri: Genel anestezi kalp, akciğer ve alerji gibi riskler taşır; anestezi uzmanı ameliyat öncesi sizi değerlendirir.
- Enfeksiyon: Yara yerinde, kemikte ya da beyin zarlarında (menenjit) gelişebilir.
- Kanama ve beyin şişmesi: Ameliyat sırasında veya sonrasında kafa içinde kanama ya da ödem oluşabilir; ek girişim gerektirebilir.
- Sinirsel işlevlerde bozulma olasılığı: Konuşma, görme, kuvvet ya da denge gibi işlevlerde geçici veya kalıcı değişiklik olabilir; ameliyatın yeri bu olasılığı belirler.
- Nöbet (havale): Ameliyat öncesi olmasa bile sonrasında görülebilir; gerekirse ilaçla önlenir.
- Beyin omurilik sıvısı sızıntısı ve nüks: Yara ya da burun yolundan sıvı gelebilir; hastalığın yeniden ortaya çıkması da mümkündür.
- Kemik ya da implant enfeksiyonu: Antibiyotik ya da yeniden ameliyat gerektirebilir; kendi kemiğinin çıkarılması veya yenilenmesi gerekebilir.
- Kemik emilimi ya da implantın uyum sorunu: Görünüm ya da işlev bozukluğu yaratabilir.
- Yara iyileşme sorunları ve sıvı birikimi: Kafa derisi altında sıvı birikebilir.
Sigara kullanımı, şeker hastalığı, yüksek tansiyon, aşırı kilo ve kalp hastalığı gibi durumlar riskleri artırabilir; bu yüzden ilaçlarınızı, alerjilerinizi ve öz geçmişinizi hekiminize eksiksiz bildirmeniz önemlidir.
Muayenede ne olur? Ne zaman başvurmalısınız?
Muayenede kemik defekti, cilt ve yara durumu, şikâyetleriniz ve görüntüleme sonuçları değerlendirilir. Kranioplastinin gerekli olup olmadığına, zamanlamasına ve hangi materyalin uygun olduğuna bu değerlendirmeyle karar verilir.
Aşağıdaki durumlarda beklemeden en yakın acile başvurun: ani ve şiddetli baş ağrısı, bilinç bulanıklığı, tekrarlayan kusma, nöbet, ani görme, konuşma ya da kuvvet kaybı.