Araknoid kist, beyin ve omurilik çevresindeki zarlarda oluşan sıvı dolu bir keseciktir. Çoğu belirti vermez; belirti verenlerde tedavi seçenekleri anlatılır.
Araknoid kist nedir?
Beyni ve omuriliği saran zarlardan biri araknoid zardır. Araknoid kist, beyin ve omurilik sıvısı (BOS) ile dolu, araknoid zar ile çevrili, beynin doğal boşlukları içinde yerleşen izole bir kesedir. Kist iyi huyludur ve bir tümör değildir. Doğumsal olabileceği gibi travma, enfeksiyon ya da kanama sonrası sonradan da gelişebilir. Kistlerin çoğu görüntüleme sırasında tesadüfen fark edilir ve yaşam boyu hiçbir sorun yaratmaz.
Nerelerde görülür?
Beyinde en sık orta kafa çukuru (şakak bölgesi) ve arka kafa çukuru gibi yerlerde görülür. Ayrıca hipofiz bezi çevresi (suprasellar bölge), beynin üst yüzeyi ya da omurilik kanalı içinde de gelişebilir. Kistin yeri, belirtileri ve tedavi seçeneklerini etkiler.
Belirtiler
Kist küçükse çoğunlukla belirti vermez. Büyük kistler çevredeki beyin dokusuna, sinirlere ya da BOS yollarına baskı yaparak şu belirtilere yol açabilir:
- Baş ağrısı (en sık şikâyettir)
- Vücudun bir tarafında uyuşukluk ya da güç kaybı
- Nöbet
- Baş çevresinde büyüme ya da hidrosefali (çocuklarda)
- Denge sorunları, görme veya işitme bozuklukları (yerleşime göre)
Baş ağrısı gibi yaygın şikâyetlerin nedeni her zaman kist değildir; belirti ve kist arasındaki ilişki dikkatle değerlendirilmelidir.
Nasıl tanı konur?
Tanı, manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ve bilgisayarlı tomografi (BT) ile konur. MRG, kistin beyin omurilik sıvısıyla aynı yoğunlukta olduğunu, çevre dokuya etkisini ve komşu yapılarla ilişkisini gösterir. Gerektiğinde BOS akımını gösteren özel MRG teknikleri, göz, işitme ya da hormon tetkikleri ve nörogelişimsel değerlendirmeler eklenebilir.
Tedavi seçenekleri
İzlem
Belirti vermeyen ve çevre dokuya baskı yapmayan küçük kistlerde ameliyat gerekmez. Düzenli aralıklarla muayene ve MRG ile takip yapılır. Kistin büyüyüp büyümediği ya da belirti oluşturup oluşturmadığı değerlendirilir.
Cerrahi tedavi
Kist büyüyorsa, belirgin belirtiye yol açıyorsa ya da beyin basısı, hidrosefali veya nörolojik bulgu oluşturuyorsa cerrahi tedavi gündeme gelir. Amaç kistin beyin üzerindeki baskıyı gidermek ve nörolojik işlevleri korumak ya da iyileştirmektir. Yaygın yöntemler şunlardır:
- Nöroendoskopik fenestrasyon: Kafatasında açılan küçük bir delikten nöroendoskop adı verilen ince kamera kist içine ilerletilir; ekrandaki görüntü eşliğinde kist duvarında açıklıklar oluşturularak sıvı, komşu doğal BOS boşluklarına (sisternler ya da ventriküller) akıtılır.
- Mikroskopik fenestrasyon (kraniyotomi ile): Kafatasından bir kemik parçası çıkarılır, sert zar açılır ve kist duvarı mikroskop altında açılarak BOS boşluklarına ağızlaştırılır. Sonra dura kapatılır, kemik yerine konur ve cilt dikilir.
- Kist şantı: Bazı durumlarda kist boşluğundan karın boşluğuna küçük bir hortumla drenaj sağlanır. Şant tıkanabildiği ya da enfekte olabildiği için düzenli kontrol gerekir.
Hangi yöntemin seçileceği kistin yerine, boyutuna ve yapısına göre belirlenir. Ameliyat her zaman beklenildiği gibi sonuçlanmayabilir; beklenmedik durumda planlanandan farklı bir yöntem kullanılabilir.
Riskler ve ameliyat sonrası süreç
Kanama, enfeksiyon, BOS sızıntısı, kist sıvısının subdural alana geçmesi (higroma), beyin ve sinir dokusunda hasar, nöbet, kistin tekrar dolması ve ek ameliyat ihtiyacı gibi riskler bulunur. Bunlar ameliyat öncesinde hekiminizle ayrıntılı olarak konuşulur. Ameliyat sonrasında yakın izlem yapılır ve kontrol görüntülemeleri planlanır. Baş ağrısı gibi şikâyetlerin ne ölçüde düzeleceği kişiden kişiye değişir.
Sık sorulan sorular
Araknoid kist kanser midir?
Hayır. Araknoid kist beyin omurilik sıvısı ile dolu bir keseciktir; tümör değildir.
Kist zamanla büyür mü?
Çoğu kist yıllar boyunca aynı boyutta kalır. Bazıları büyüyebileceğinden, belirti vermeyen kistlerde de hekiminizin önerdiği aralıklarla kontrol yapılır.
Başımı çarparsam kist patlar mı?
Küçük darbeler nedeniyle bir kistin patlaması sık bir durum değildir; ancak büyük kistli kişilerde başa darbe sonrası hekim değerlendirmesi önerilir. Sporun ve günlük aktivitenin sınırlanıp sınırlanmayacağı kistin yerine ve boyutuna göre değerlendirilir.
Takip
Araknoid kist belirti vermese de saptandıktan sonra bir süre izlemek gerekebilir. Kontrollerde nörolojik muayene ve MRG ile kistin boyutu ve komşu yapılara etkisi değerlendirilir. Çocuklarda baş çevresi ve gelişim de izlenir. Kontrol aralığı kistin yerine ve büyüklüğüne göre belirlenir.
Kist yerleşimine göre bazı hastalarda göz muayenesi, işitme testi ya da hormon tetkikleri de değerlendirmenin parçası olabilir. Bu tetkikler, belirtilerle kist arasındaki ilişkiyi anlamaya yardımcı olur.
Ne zaman başvurmalı?
Bilinen bir araknoid kistiniz varsa ve baş ağrısı, nöbet, güçsüzlük ya da görme-işitme sorunu gibi yeni bir şikâyet gelişirse; ya da çocuğunuzda baş çevresinde hızlı büyüme fark ederseniz uzman muayenesi gerekir.
Ani başlayan şiddetli baş ağrısı, tekrarlayan kusma, bilinç bulanıklığı veya nöbet durumunda en yakın acile başvurun.
Muayenede ne olur?
Şikâyetleriniz ve kistin nasıl fark edildiği sorulur. Nörolojik muayene yapılır, varsa MRG ve BT görüntüleriniz incelenir. Ardından izlem ya da tedavi seçenekleri size açıklanır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı için muayene gerekir. Her hastanın durumu kendine özgüdür.