Omurga ve omurilik tümörleri kemikten, zarlardan ya da omuriliğin kendisinden kaynaklanabilir. Belirtileri, tanı yöntemleri ve tedavi seçenekleri anlatılır.
Omurga ve omurilik tümörleri nedir?
Tümör, vücutta normal dokuların dışında gelişen anormal bir doku büyümesidir. İyi huylu (benign) ya da kötü huylu (malign) olabilir. Omurga ve omurilik bölgesindeki tümörler kemikten, omuriliği saran zarlardan, sinir köklerinden ya da omuriliğin kendisinden kaynaklanabilir; başka bir organdaki kanserin bu bölgeye yayılması (metastaz) da görülebilir.
Tümörler nasıl gruplanır?
Cerrahide yer ayrımı büyük önem taşır. Bu nedenle omurga ve omurilik tümörleri konumlarına göre üç grupta incelenir:
- Ekstradural tümörler: Omuriliği saran zarın (dura) dışında yer alır. Omurga kemiğinden kaynaklananlar ve başka organlardan yayılanlar bu gruptadır.
- İntradural ekstramedüller tümörler: Zarın içinde, ancak omuriliğin dışında yer alır. En sık görülenleri sinir kılıfı tümörleri (schwannom, nörofibrom) ve menenjiyomlardır; çoğu iyi huyludur.
- İntradural intramedüller tümörler: Omuriliğin içinde yer alır. Örnekler arasında ependimom ve astrositom sayılabilir.
Kemik tümörleri de kendi arasında kemikten kaynaklanan (primer) ve başka yerden yayılan (sekonder, metastatik) olarak ayrılır.
Omurga ve Omurilik Tümörleri: belirtiler
Belirtiler tümörün yerine ve büyüme hızına göre değişir:
- Geceleri artan ya da dinlenmekle geçmeyen sırt, bel veya boyun ağrısı
- Kolda ya da bacakta uyuşma, karıncalanma, güçsüzlük
- Yürüme bozukluğu, dengesizlik
- İdrar ve gaita kontrolünde bozulma
- Omurga bölgesinde şişlik (özellikle kemik tümörlerinde)
Bu belirtiler çok daha yaygın ve zararsız durumlarda da görülebilir; belirtinin varlığı tümör olduğu anlamına gelmez. Ancak açıklanamayan ve süren şikâyetler mutlaka değerlendirilmelidir.
Omurga ve Omurilik Tümörleri: nasıl tanı konur?
Ayrıntılı nörolojik muayene yapıldıktan sonra tanıda temel yöntem kontrastlı manyetik rezonans görüntüleme (MRG)dir; tümörün yerini, omurilikle ilişkisini ve yaygınlığını gösterir. Kemik yapıyı değerlendirmek için bilgisayarlı tomografi (BT), bazı durumlarda tüm vücut taramaları ve laboratuvar tetkikleri istenir. Kesin tanı çoğu zaman ameliyatta ya da biyopsi ile alınan dokunun patolojik incelemesiyle konur.
Omurga ve Omurilik Tümörleri: tedavi seçenekleri
Tedavi tümörün türüne, yerine, yaygınlığına ve kişinin genel durumuna göre planlanır. Çoğu zaman beyin cerrahisi, onkoloji, radyoloji ve radyasyon onkolojisi birlikte değerlendirme yapar.
- Takip: Küçük, belirti vermeyen ve iyi huylu olduğu düşünülen bazı tümörlerde düzenli görüntüleme ile izlem yeterli olabilir.
- Cerrahi: Amaç, tümörü mümkün olduğunca güvenle çıkarmak, omurilik ve sinirler üzerindeki baskıyı kaldırmak ve tanı için doku sağlamaktır. Cilt ve kasların açılmasının ardından, tümörün bulunduğu seviyede omurun arka kemiği (lamina) tamamen ya da kısmen alınır (laminektomi, hemilaminektomi). Tümör mikroskop ve sinir izleme yöntemleri eşliğinde çıkarılır. İntradural ekstramedüller tümörlerde çoğu zaman tümörün tamamı çıkarılabilir.
- Omurga sabitleme: Tümör omurgayı zayıflatmışsa ya da çıkarılması omurgada dengesizlik oluşturacaksa vida ve çubuklarla stabilizasyon yapılabilir.
- Ek tedaviler: Tümörün türüne göre radyoterapi, radyocerrahi, kemoterapi veya hedefe yönelik ilaç tedavileri gerekebilir.
- Biyopsi: Tanı belirsizse açık ya da iğne biyopsisi ile doku örneği alınır.
Ameliyatla tümör çıkarılsa bile bazen ek tedavi gerekebilir; ameliyat sonrası patoloji sonucu, tanı öncesi tahminden farklı çıkabilir.
Ameliyat sonrası süreç
Ameliyat sonrasında yakın nörolojik izlem, ağrı kontrolü, erken mobilizasyon ve fizik tedavi programı yapılır. Olası riskler arasında kanama, enfeksiyon, beyin-omurilik sıvısı sızıntısı, sinir ve omurilik fonksiyonlarında kötüleşme, kalıcı güçsüzlük veya his kaybı, idrar-gaita kontrol sorunları ve tümörün tekrarlaması yer alır. Bu riskler ameliyat öncesinde hekiminizle ayrıntılı konuşulur.
Omurga ve Omurilik Tümörleri: sık sorulan sorular
Omurga tümörü bulunması kanser olduğu anlamına mı gelir?
Hayır. Omurga ve omurilik çevresindeki tümörlerin bir kısmı iyi huyludur. Türünün ve yayılımının belirlenmesi için görüntüleme ve gerektiğinde doku örneği (patoloji) gerekir.
Ameliyat yerine yalnızca izlem mümkün mü?
Küçük, belirti vermeyen ve iyi huylu olduğu düşünülen bazı tümörlerde düzenli izlem yeterli olabilir. Bu karar tümörün türüne, yerine ve kişinin durumuna göre verilir.
Ameliyat sonrası ek tedavi gerekir mi?
Patoloji sonucuna göre radyoterapi, kemoterapi ya da hedefe yönelik tedavi gerekebilir. Bu konu onkoloji ekibiyle birlikte planlanır.
Kontrol ve takip
Tedavi ne olursa olsun, omurga ve omurilik tümörlerinde düzenli kontrol önemlidir. Kontrollerde nörolojik muayene ve görüntüleme yapılır; kontrol aralıkları tümörün türüne ve tedavi şekline göre hekiminiz tarafından belirlenir. Yeni ortaya çıkan ağrı, güçsüzlük ya da uyuşmayı bir sonraki kontrolü beklemeden bildirmeniz gerekir.
Omurga ve Omurilik Tümörleri: ne zaman başvurmalı?
Uzun süredir devam eden, dinlenmekle geçmeyen ya da geceleri artan omurga ağrısı; kol veya bacakta yeni ortaya çıkan uyuşma ve güçsüzlük; ele geçen bir şişlik ya da bilinen bir kanser öyküsü olan kişide yeni gelişen sırt ağrısı varsa uzman muayenesi gerekir.
Bacaklarda veya kollarda hızla gelişen güçsüzlük, yürüyememe, idrar veya gaita kontrolünün kaybı durumunda en yakın acile başvurun.
Omurga ve Omurilik Tümörleri: muayenede ne olur?
Şikâyetleriniz, öyküsünüz ve varsa daha önceki tetkikleriniz değerlendirilir. Nörolojik muayene yapılır, MRG gibi gerekli görüntülemeler planlanır. Tanı netleştikçe tedavi seçenekleri size açıklanır ve gerekirse ilgili diğer uzmanlıklarla ortak değerlendirme yapılır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı için muayene gerekir. Her hastanın durumu kendine özgüdür.