El, kol, bacak gibi bölgelerdeki sinirlerin sıkışması, yaralanması ya da tümörlenmesi durumunda sinirin rahatlatılması, tamiri veya çıkarılması işlemidir.
Periferik sinir cerrahisi nedir?
Periferik sinirler, beyin ve omurilikten çıkıp kol, bacak ve gövdenin diğer bölgelerine uzanan ve hareket ile duyuyu sağlayan sinirlerdir. Sinir; baskı altında kaldığında (sıkışma), kesildiğinde ya da ezildiğinde (yaralanma) veya üzerinde tümör geliştiğinde ağrı, uyuşukluk, güçsüzlük ve işlev kaybı ortaya çıkar.
Periferik sinir cerrahisi üç ana amaçla yapılır: (1) sıkışan siniri rahatlatmak (median, ulnar, radial, peroneal gibi sinirlerde dekompresyon), (2) yaralanmış siniri onarmak (sinir anastomozu yani uç uca dikilmesi, sinir grefti ya da sinir aktarımı) ve (3) sinir kılıfından kaynaklanan tümörleri çıkarıp sinir işlevini korumaya çalışmak. En sık yaralanan sinirler arasında brakiyal pleksus, median, ulnar, siyatik, radyal ve peroneal (fibular) sinirler yer alır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. İşlemin sizin için uygun olup olmadığı yalnızca muayene ve görüntüleme bulgularınızla belirlenir.
Hangi durumlarda gündeme gelir?
Cerrahi şu durumlarda gündeme gelir:
- Ameliyatsız önlemlere rağmen süren ya da ilerleyen sinir sıkışması.
- Kesi, ezilme ya da çekilme sonucu sinir bütünlüğünün bozulması ve kendiliğinden iyileşmenin beklenmediği durumlar.
- Sinir üzerinde büyüyen tümör (sinir kılıfı tümörü).
- EMG ve muayenede yeterli düzelmenin olmadığı sinir hasarı bulguları.
İşlemden önce hazırlık
- Ameliyat öncesi muayene, kan tahlilleri, gerekirse kalp ve akciğer değerlendirmesi ve anestezi uzmanı görüşmesi yapılır.
- Kan sulandırıcı ilaçlar, aspirin, bitkisel ürünler ve şeker, tansiyon, kalp ilaçlarınızın nasıl kullanılacağı hekiminizce belirlenir; kendi başınıza bırakmayın ya da başlamayın.
- Sigara ve alkol iyileşmeyi olumsuz etkiler; ameliyat öncesi ve sonrası bırakılması önerilir.
- Ameliyattan önce belirlenen süre boyunca aç kalınır (yeme-içme kısıtlaması); verilen talimata uyun.
- Mevcut MR, tomografi, röntgen filmlerinizi ve ilaç listenizi getirin; alerjilerinizi bildirin.
- Sinirin durumu için EMG, ultrason ya da MR gibi görüntüleme ve ölçümler yapılabilir; sinir yaralanmasında ameliyat zamanlaması özel olarak planlanır.
Ameliyat nasıl yapılır?
- Genel ya da bölgesel anestezi uygulanır; ameliyat mikroskop ya da büyüteç eşliğinde ve gerekirse sinir izlemiyle yapılır.
- Sinirin bulunduğu bölgede kesi yapılır ve sinir çevre dokulardan dikkatle ayrılır.
- Sıkışmada: Baskı yapan bağ ya da doku kesilerek sinir rahatlatılır.
- Yaralanmada: Hasarlı bölüm temizlenir; sinir uçları uç uca dikilir ya da başka bir yerden alınan sinir parçasıyla (greft) köprülenir.
- Tümörde: Tümör, sinir liflerine zarar vermemeye çalışılarak çıkarılır.
- Kesi kapatılır; gerekirse ilgili bölge atelle korunur.
Ameliyat süresi ve kalış süresi işleme göre değişir; bazı işlemler günübirliktir.
İşlemden sonra: iyileşme, taburculuk ve aktivite
Ameliyattan sonra ağrı kontrol edilir ve yara bakımı yapılır. Sinir tamirinden sonra o bölge, sinir uçlarının korunması için bir süre atel ya da sargıyla hareketsiz tutulabilir; kaç gün ya da hafta olacağı hekim tarafından söylenir. Taburculuktan önce yara bakımı, ilaç kullanımı, dikkat edilecek belirtiler ve kontrol randevusu size yazılı ve sözlü olarak anlatılır.
Sinir iyileşmesi yavaştır; sinir tamirinden sonra iyileşme genellikle aylar hatta yıllar sürebilir. Bu dönemde fizik tedavi ve egzersizle eklem hareketleri ve kas gücü korunur. Sıkışmalarda düzelme genellikle daha kısa sürede görülür, ancak sinirin ne kadar süre baskı altında kaldığı sonucu etkiler. Sonuç kişiye göre değişir ve her hastada tam olmayabilir.
Periferik Sinir Cerrahisi: alternatifler
Hafif sıkışmalarda ilaç, atel, aktivite düzenlemesi ve fizik tedavi denenir. Yaralanmalarda hasarın türüne göre izlem, greft ya da sinir aktarımı gibi seçenekler bulunur. Ameliyatın gerekliliği ve zamanlaması hastadan hastaya değişir.
Karar verirken hekiminize sorabilecekleriniz
- Ameliyatın amacı nedir; uyuşukluk ve güçsüzlüğün ne kadarının düzelmesi beklenir?
- Ameliyatsız yöntemleri ne kadar süre denemek uygundur?
- Hangi anestezi türü ve hangi teknik planlanıyor?
- Ameliyattan sonra el ya da kolu ne kadar süre korumam gerekir?
- Ne zaman işe ve günlük aktivitelere dönebilirim?
Periferik Sinir Cerrahisi: olası riskler
Her işlemin olası riskleri ve alternatifleri vardır; bunlar kişiden kişiye değişir ve işlem öncesinde hekiminizle ayrıntılı konuşulur. Genel başlıklar şunlardır:
- Anestezi riskleri: Lokal, bölgesel ya da genel anestezinin kendine özgü riskleri vardır; yöntem ameliyat öncesi belirlenir.
- Enfeksiyon: Yara yerinde gelişebilir; genellikle basit önlemlerle tedavi edilir.
- Kanama ve yara izi: Nadiren kanama olabilir; ameliyat izi bir süre hassas kalabilir.
- Sinir hasarı olasılığı: Komşu sinir, damar ya da tendon zedelenebilir; yeni uyuşukluk veya güçsüzlük çok nadirdir.
- Şikâyetin sürmesi ya da nüks: Uyuşukluk ve güç kaybı tam düzelmeyebilir; sıkışma zamanla yeniden gelişebilir.
- Sinir işlevinin tam dönmemesi: Ağrı, uyuşukluk ya da güçsüzlük ameliyata rağmen sürebilir.
- Kalıcı ağrı ya da his bozukluğu: Nadir de olsa ameliyat sonrasında ağrı artabilir.
Sigara kullanımı, şeker hastalığı, yüksek tansiyon, aşırı kilo ve kalp hastalığı gibi durumlar riskleri artırabilir; bu yüzden ilaçlarınızı, alerjilerinizi ve öz geçmişinizi hekiminize eksiksiz bildirmeniz önemlidir.
Muayenede ne olur? Ne zaman başvurmalısınız?
Muayenede kuvvet, his ve refleksler değerlendirilir; EMG ve görüntüleme sonuçlarınız birlikte yorumlanır. Ameliyatın gerekli olup olmadığına, zamanlamasına ve yöntemine bu değerlendirmeyle karar verilir.
Aşağıdaki durumlarda beklemeden en yakın acile başvurun: ekstremitede ani ve belirgin güç kaybı, hızla artan şişlik ya da renk değişikliği, ateşle birlikte yara yerinde kızarıklık ve akıntı.