Omurga kırıkları çökme ve patlama kırığı olarak ikiye ayrılır. Nedenleri, sinir zedelenmesi riski ve vertebroplasti gibi tedavi seçenekleri anlatılır.
Omurga kırıkları nedir?
Bir kemiğin üzerine dayanabileceğinden fazla yük binerse kemik kırılır. Omurga da bundan farklı değildir. Omurga kırıklarında en sık görülen tip, omurun ön kısmının çöktüğü çökme kırıklarıdır. Çökme kırıkları genellikle yaşlı hastalarda osteoporoza (kemik erimesi) bağlı olarak görülür; bazen hafif bir düşme, öksürme ya da eğilme gibi küçük bir zorlanma bile yeterli olabilir.
Omurga üzerine binen yük daha şiddetliyse, omurun orta ve arka kısmı da kırılabilir ve kırık parçaları omurilik kanalına doğru yer değiştirerek omuriliği zedeleyebilir. Bu tip kırıklara patlama kırığı denir. Patlama kırıklarında omurilik yaralanması ve felç sık görülmekle birlikte, her patlama kırığı felce ya da omurilik yaralanmasına neden olmaz.
Kırıklar genellikle tek bir omurda olmakla birlikte, %20 veya %30 oranında ardışık ya da ardışık olmayan birden fazla omuru da içerebilir. Bu nedenle bir kırık saptandığında omurganın tamamı değerlendirilir.
Nedenleri
- Osteoporoza bağlı kemik zayıflığı (çökme kırıkları)
- Yüksekten düşme, trafik kazası gibi yüksek enerjili travmalar
- Kemiği zayıflatan tümör ya da enfeksiyonlar (nadir)
Omurga Kırıkları: belirtiler
En sık belirti, kırık bölgesinde ani başlayan ve hareketle artan sırt veya bel ağrısıdır. Zamanla boy kısalması ve sırtta öne doğru kamburlaşma gelişebilir. Kırık omurilik veya sinirleri etkilediyse bacaklarda güçsüzlük, uyuşma, idrar ve gaita kontrolünde sorun görülebilir.
Omurga Kırıkları: nasıl tanı konur?
Öncelikle uzman bir hekim tarafından, omurganın yük taşıma işlevini yapıp yapamayacağı ve sinir yaralanması olup olmadığı belirlenir. Bunun için ayrıntılı nörolojik muayene yapılır. Direkt grafi ile kırık gösterilir; bilgisayarlı tomografi (BT) kemik yapıyı ve kırık parçalarının konumunu, manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ise omurilik, sinir ve bağ yapılarını değerlendirmek için kullanılır. Osteoporoz şüphesinde kemik yoğunluğu ölçümü de planlanabilir.
Tedavinin amaçları
Yaralanmış omurgada tahribatın zaman içinde ilerleyerek kamburluğa yol açmasını ya da artan kamburlukla omurilikte başlangıçta olmayan bir yaralanma ortaya çıkmasını engellemek başlıca amaçlardır. Ayrıca ağrının kontrolü ve kişinin hareketliliğine erken dönmesi hedeflenir.
Omurga Kırıkları: tedavi seçenekleri
Ameliyatsız tedavi
Omurganın dengesi korunmuşsa ve sinir yaralanması yoksa korse, ağrı kesici ilaçlar, kontrollü hareket ve fizik tedavi ile izlem yeterli olabilir. Osteoporozun tedavisi de kırık tekrarını önlemek açısından önemlidir.
Vertebroplasti ve kifoplasti
Nörolojik yaralanmaya neden olmayan çökme kırıklarında vertebroplasti adı verilen yöntem uygulanır: çöken omurun içine lokal anestezi altında kemik çimentosu ile dolgu yapılır. Kifoplastide ise çimento verilmeden önce omurun içine yerleştirilen bir balon şişirilerek omur yüksekliği kısmen kazandırılır. İşlemler, floroskopi (röntgen görüntüleme) eşliğinde küçük kesilerden yapılır. Bu işlemlerin herkes için uygun olmadığı unutulmamalıdır; hangi hastada ve hangi kırıkta yapılacağı muayene ve görüntülemeye göre belirlenir.
Cerrahi tedavi
Patlama kırığı gibi omurganın dengesini bozan, omurilik veya sinirlere baskı yapan ya da ilerleyen deformite riski taşıyan kırıklarda ameliyat gerekebilir. Ameliyatta amaç, kırığı sabitlemek ve gerekiyorsa omurilik kanalındaki baskıyı kaldırmaktır. Bu iş için omurgaya vida, çubuk gibi implantlar yerleştirilebilir. Girişim arka yoldan (sırt ve bel), ön yoldan ya da her ikisinden birden yapılabilir.
Ameliyat sonrası süreç
Ameliyattan sonra erken dönemde mobilizasyon, gerekirse korse kullanımı ve fizik tedavi planlanır. Anesteziye bağlı riskler, kanama, enfeksiyon, sinir veya omurilik yaralanması, implantla ilgili sorunlar ve şikâyetlerin tam düzelmemesi gibi olası riskler ameliyat öncesinde hekiminizle ayrıntılı konuşulur.
Kırıkları önlemek için
Kemik sağlığı için yeterli kalsiyum ve D vitamini, düzenli yürüyüş ve kuvvet egzersizleri, sigara ve aşırı alkolden kaçınmak, ev içinde düşmeyi önleyecek düzenlemeler yapmak faydalıdır. Osteoporoz riski taşıyan kişiler kemik yoğunluğu ölçümü konusunda hekimlerine danışabilir.
Omurga Kırıkları: sık sorulan sorular
Her omurga kırığı ameliyat gerektirir mi?
Hayır. Omurganın dengesi bozulmamış, omurilik ve sinirler etkilenmemiş kırıkların birçoğu korse, ilaç ve kontrollü hareket ile izlenebilir. Ameliyat kararı kırığın tipine, omurilik baskısına ve genel duruma göre verilir.
Vertebroplasti herkese uygulanır mı?
Hayır. Yöntem, sinir yaralanmasına yol açmamış çökme kırıklarında bazı hastalar için değerlendirilir; uygunluk muayene ve görüntülemeyle belirlenir.
Kırıktan sonra yeniden kırık gelişmesini nasıl önleriz?
Osteoporoz tedavisi, düzenli hareket, kas gücünü artıran egzersizler ve düşme riskini azaltan önlemler tekrar riskini azaltmaya yardımcı olur.
Omurga Kırıkları: ne zaman başvurmalı?
Kaza ya da düşmeden sonra sırt veya belde ağrı, yaşlı kişilerde sebepsiz ani başlayan ve hareketle artan sırt ağrısı, boyda kısalma ya da kamburlaşma fark ediyorsanız uzman muayenesi gerekir.
Travma sonrası bacaklarda veya kollarda güçsüzlük, uyuşma, idrar ya da gaita kontrolünün kaybı varsa hastayı gereksiz hareket ettirmeden en yakın acile başvurun.
Omurga Kırıkları: muayenede ne olur?
Yaralanma öyküsü ve şikâyetler dinlenir, nörolojik muayene yapılır ve mevcut görüntülemeler incelenir. Gerekirse ek tetkik istenir; kırığın tipine göre tedavi planı sizinle paylaşılır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı için muayene gerekir. Her hastanın durumu kendine özgüdür.