Kanal daralmasında yürürken bel ve bacak ağrısıyla durup öne eğilen yaşlı adam

Belde kanal daralması (dar kanal), sinirlerin sıkışmasıyla yürürken artan, oturunca hafifleyen bacak ağrısına yol açar. Belirtiler ve tedavi seçenekleri.

Kanal daralması nedir?

Omurlar üst üste dizilerek içinden sinirlerin geçtiği bir kanal oluşturur. Bu kanalın zamanla daralıp sinirlere baskı yapmasına kanal daralması denir. Tıpta adı spinal stenozdur; bel bölgesindeki biçimine lomber spinal stenoz, günlük dilde ise dar kanal ya da kanal darlığı denir. En sık görülen ve en çok şikâyete yol açan biçimi belde kanal daralmasıdır; bu sayfa da ağırlıklı olarak bel bölgesini anlatır.

Halk arasında “omurilik kanal daralması” da denir. Ancak omurilik, bel omurgasının üst kısmında sona erer; belde kanalın içinde omurilik değil, bacaklara giden sinir kökleri bulunur. Bu yüzden belde sıkışan yapı omurilik değil, bu sinir kökleridir.

Daralma boyunda da olabilir (servikal stenoz). Boyunda kanalın içinde omurilik bulunduğu için tablo farklıdır: ellerde beceriksizlik, ince işlerde zorlanma, yürürken dengesizlik gibi belirtiler öne çıkabilir. Bu durum servikal miyelopati sayfasında ayrıca anlatılmaktadır.

Neden olur?

Belde kanal daralmasının en sık nedeni yaşa bağlı yıpranmadır (dejenerasyon). Diskler zamanla yükseklik kaybeder ve kanala doğru taşabilir; omurlar arasındaki küçük eklemler (faset eklemler) kalınlaşır, kemik çıkıntıları oluşur ve kanalın arka duvarındaki bağ kalınlaşır. Bu değişiklikler yıllar içinde yavaş yavaş gelişir. Bu nedenle kanal daralması çoğunlukla ileri yaşlarda, özellikle 60 yaş ve üzerinde görülür.

Bazı kişilerde kanal doğuştan dar olabilir. Bir omurun altındaki omurun üzerinde öne kaymasıyla ortaya çıkan bel kayması, omurganın yana eğriliği (dejeneratif skolyoz), önceki omurga ameliyatları ya da kırıklar da darlığa katkıda bulunabilir.

Kanal daralması belirtileri

Belde kanal daralmasının en tipik belirtisi, yürürken ya da uzun süre ayakta dururken bacaklarda ortaya çıkan ağrı, uyuşma, karıncalanma ya da ağırlık hissidir. Kişi bir süre yürüdükten sonra durmak, oturmak ya da öne eğilmek zorunda kalır; oturunca veya öne eğilince şikâyetler hafifler. Tıpta bu tabloya nörojenik kladikasyon (sinir kaynaklı topallama) denir.

Yürüyünce artan, kalçadan bacaklara yayılan ağrı ya da uyuşma
Yürüme mesafesinin giderek kısalması
Öne eğilince, otururken ya da uzanınca rahatlama; market arabasına yaslanarak yürürken daha rahat etme
Bel ağrısı (her zaman olmayabilir)
İleri durumlarda bacaklarda güçsüzlük

Öne eğilmek kanalı bir miktar genişletir, dik durmak ve geriye doğru esnemek ise daraltır. Rahatlamanın öne eğilmeyle gelmesi bu yüzdendir. Her bel ağrısı kanal daralmasından kaynaklanmaz; ayrıca MR'da darlık görülen herkesin şikâyeti olmayabilir.

Damar kaynaklı topallamadan farkı

Yürürken bacak ağrısı bacak damarlarındaki daralmadan (periferik arter hastalığı) da kaynaklanabilir. Damar kaynaklı ağrı genellikle baldırda olur ve yürümeye ara verip olduğu yerde birkaç dakika dinlenince geçer. Kanal daralmasında ise ağrı yalnızca ayakta durmakla da başlayabilir ve rahatlamak için çoğu zaman oturmak ya da öne eğilmek gerekir. Tek bir belirtiye bakarak bu ikisini ayırmak her zaman kolay değildir; muayenede ayak ve diz arkasındaki nabızlar kontrol edilir, gerekirse damarlar ultrason (Doppler) ile incelenir.

Kanal daralması ile bel fıtığı arasındaki fark

Bel fıtığı, omurlar arasındaki diskin iç kısmının dışarı taşarak çoğunlukla tek bir sinir kökünü sıkıştırmasıdır. Daha çok 30–40'lı yaşlarda görülür ve genellikle bir bacakta, belirli bir sinir hattı boyunca yayılan siyatik ağrısıyla kendini gösterir.

Kanal daralması ise yıllar içinde gelişen, kanalın bütününü ya da bir bölümünü etkileyen bir darlıktır. Daha ileri yaşlarda görülür, sıklıkla iki bacağı da etkiler ve şikâyetler belirgin biçimde yürümeye, ayakta durmaya ve duruşa bağlıdır. İki durum bir arada da bulunabilir: taşan bir disk, zaten dar olan bir kanalı daha da daraltabilir. Hangisinin şikâyetlere yol açtığına, görüntülemeyle birlikte muayene bulgularına bakılarak karar verilir.

Belde Kanal Daralması: nasıl tanı konur?

Tanının temeli şikâyetlerin dinlenmesi ve nörolojik muayenedir: yürüme mesafesi, rahatlatan pozisyonlar, kas gücü, refleksler ve his değerlendirilir. Kanalın darlığı ve sinirlere etkisi MR ile gösterilir; kemik yapıyı ayrıntılı görmek ya da MR çekilemeyen durumlarda BT istenebilir. Omurgada kayma veya oynama olup olmadığını görmek için öne-arkaya eğilerek çekilen hareketli röntgen kullanılabilir.

MR'daki darlığın derecesi ile şikâyetlerin şiddeti her zaman paralel gitmez. Op. Dr. Hasan Kanyılmaz bu videosunda da bel ağrısında yalnızca MR görüntüsüne bakarak karar verilmemesi gerektiğini, önce hastanın dinlenip muayene edildiğini anlatıyor.

Kanal daralması ameliyatsız geçer mi?

Kanal daralması yapısal bir değişiklik olduğu için kendiliğinden genişlemez. Ancak şikâyetler çoğu hastada ameliyatsız yöntemlerle kontrol altına alınabilir ve araştırmalarda uzun vadede ameliyatsız ve ameliyatlı tedavinin sonuçları birbirine yakın bulunmuştur. Hafif ve orta düzey şikâyetlerde ilk adım çoğunlukla ameliyatsız tedavidir:

Egzersiz ve fizik tedavi: Öne eğilme (fleksiyon) ağırlıklı hareketler, kalça ve bacak kaslarını güçlendirme, duruş eğitimi. Yüzme ya da sabit bisiklet gibi eklemleri zorlamayan aktiviteler çoğu zaman yürümekten daha rahat tolere edilir.
İlaçlar: Ağrı kesici ve antiinflamatuar ilaçlar, gerekirse sinir ağrısına yönelik ilaçlar.
Yaşam düzenlemesi: Kilo kontrolü, sigaranın bırakılması, aktivitenin şikâyete göre ayarlanması; kısa süreli korse kullanımı.
Epidural enjeksiyon: Bacağa yayılan ağrısı belirgin seçilmiş hastalarda, görüntüleme eşliğinde sinir köküne yakın bölgeye ilaç verilen epidural steroid enjeksiyonu uygulanabilir. Rahatlama genellikle kısa sürelidir ve araştırmalarda kanal daralmasındaki uzun vadeli etkisi sınırlı bulunmuştur; kimde fayda sağlayabileceği muayeneyle değerlendirilir.

Bilimsel değerlendirmelerde ameliyatsız yöntemler içinde en tutarlı kanıt, egzersiz ve el ile uygulanan fizik tedaviyi birleştiren programlar içindir.

Kanal daralmasında ne zaman ameliyat gerekir?

Ameliyat genellikle şu durumlarda gündeme gelir:

Uygun ameliyatsız tedaviye (çoğunlukla 2–3 ay) rağmen bacak ağrısı ve yürüme kısıtlılığının günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemesi
Bacaklarda güçsüzlüğün ya da his kaybının ilerlemesi
İdrar veya dışkı kontrolünün etkilenmesi; bu durumda beklenmeden ameliyat planlanır

Ameliyatın amacı sinirler üzerindeki baskıyı kaldırmaktır (dekompresyon). Kanalı daraltan kalınlaşmış bağ ve kemik dokuları, omurganın dengesini korumaya özen gösterilerek mikroskop altında alınır. Ayrıntılar lomber dar kanal dekompresyon ameliyatı sayfasında anlatılmaktadır.

Her kanal daralması ameliyatında vida ile sabitleme (füzyon) gerekmez. Füzyon; bel kayması, omurgada belirgin eğrilik ya da oynama (instabilite) gibi omurganın dengesinin bozulduğu durumlarda dekompresyona eklenir. Hangi yöntemin uygun olduğu; darlığın seviyesi ve sayısı, omurganın dizilimi ve genel sağlık durumunuza göre belirlenir.

Ameliyat bel ağrısından çok bacak ağrısı ve yürüme mesafesi için yapılır. Uyuşukluk ve güçsüzlük ameliyattan sonra daha geç ya da kısmen düzelebilir.

Belde Kanal Daralması: ne zaman başvurmalı?

Yürürken bacaklarda artan ağrı ya da uyuşma, giderek kısalan yürüme mesafesi veya bacaklarda güçsüzlük fark ediyorsanız uzman muayenesi gerekir.

İdrar yapamama ya da idrar-dışkı kaçırma, kasık ve cinsel organ çevresinde uyuşma veya bacaklarda hızla artan güçsüzlük varsa en yakın acile başvurun. Bu belirtiler kauda ekina sendromu gibi acil bir durumun işareti olabilir.

Belde Kanal Daralması: muayenede ne olur?

Şikâyetleriniz, ne kadar yürüyebildiğiniz ve hangi pozisyonlarda rahatladığınız sorulur, nörolojik muayene yapılır. Varsa önceki MR ve BT görüntülerinizi, raporlarınızı, kullandığınız ilaçları ve daha önce aldığınız fizik tedavi ya da enjeksiyon tedavilerini yanınızda getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır. Ardından ameliyatsız ve ameliyatlı seçenekler, olası yararları ve riskleriyle birlikte konuşulur.

Belde Kanal Daralması: sık sorulan sorular

Kanal daralması ameliyatı riskli mi?

Her ameliyatta olduğu gibi kanal daralması ameliyatının da riskleri vardır; enfeksiyon, kanama, sinir zarında yırtılmaya bağlı sıvı sızıntısı ve sinir yaralanması bunlar arasında sayılabilir. Ciddi sorunlar seyrek görülür. Riskler yaşa, eşlik eden hastalıklara ve yapılacak işlemin genişliğine göre kişiden kişiye değişir; sigaranın bırakılması, şekerin kontrol altında olması ve kan sulandırıcı ilaçların önceden hekimle düzenlenmesi gibi hazırlıklar riskleri azaltmaya yardımcı olur. Olası riskler ameliyat öncesinde hekiminizle ayrıntılı konuşulur.

Kanal daralması için hangi doktora gidilir?

Belde kanal daralmasını beyin ve sinir cerrahisi (nöroşirürji) uzmanları değerlendirir ve tedavi eder; omurga ile ilgilenen ortopedi uzmanları da bu hastalara bakar. Ameliyatsız tedavi sürecinde fizik tedavi ve rehabilitasyon hekimleriyle birlikte çalışılabilir.

Dar kanalda egzersiz iyi gelir mi?

Evet, egzersiz ameliyatsız tedavinin en önemli parçalarından biridir. Dizleri göğse çekme gibi öne eğilme ağırlıklı hareketler, kalça ve bacak kaslarını güçlendiren çalışmalar ve yüzme ya da sabit bisiklet gibi aktiviteler genellikle faydalıdır. Ağrıyı belirgin artıran ve geçmeyen bir hareket olursa bırakılmalı ve hekime ya da fizyoterapiste danışılmalıdır.

MR'da dar kanal görülmesi ameliyat olmak gerektiği anlamına mı gelir?

Hayır. Görüntüdeki darlık ile şikâyetler her zaman paralel gitmez ve darlığı olan birçok kişinin hiç şikâyeti olmayabilir. Kararı görüntü kadar şikâyetleriniz ve muayene bulgularınız belirler.

Kanal daralması felce yol açar mı?

Belde kanal daralması çoğunlukla yavaş ilerler. Belde omurilik bulunmadığı için omurilik felci beklenmez; ancak sinir kökleri uzun süre sıkışırsa bacaklarda güçsüzlük ve his kaybı gelişebilir. İdrar-dışkı kontrolü kaybı gibi belirtiler ise acil değerlendirme gerektirir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı için muayene gerekir. Her hastanın durumu kendine özgüdür.

Belde Kanal Daralması (Dar Kanal, Spinal Stenoz)