Hipofiz bezi ve çevresindeki tümörlerin burun ve sfenoid sinüs yoluyla, kafatası açılmadan endoskopla çıkarıldığı ameliyattır.
Hipofiz (transsfenoidal) cerrahisi nedir?
Hipofiz (pitüiter) bezi, beynin altında, kafa tabanında bulunan ve birçok hormonun düzenlenmesinde rol oynayan küçük bir bezdir. Bu bezde ya da çevresinde gelişen tümörler (çoğu iyi huylu hipofiz adenomu) hormon dengesini bozabilir ve büyüdüklerinde görme sinirlerine baskı yaparak görme kaybına ya da baş ağrısına yol açabilir.
Transsfenoidal cerrahi, tümöre burun boşluğu ve arkasındaki sfenoid sinüs üzerinden ulaşılarak yapılan ameliyattır. Çoğu zaman endoskop (ince, ışıklı kamera) yardımıyla yapılır; bu yaklaşım kafatası açılmasını ve dış kesiyi gerektirmez. Ameliyatın amacı hastalığın tanısını kesinleştirmek ve/veya tümörün olabildiğince çoğunu çıkarmak, görme sinirlerine baskıyı gidermektir. Tümör tamamen çıkarılamayabilir ve görmenin düzeleceği önceden garanti edilemez.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. İşlemin sizin için uygun olup olmadığı yalnızca muayene ve görüntüleme bulgularınızla belirlenir.
Hangi durumlarda gündeme gelir?
Hekim şu durumlarda cerrahiyi değerlendirebilir:
- Görme sinirlerine baskı yapan (görme alanı daralması ya da görme kaybı) tümörler.
- Bazı hormon fazlalığı yapan tümörler (ilaç tedavisi yetersiz ya da uygun değilse).
- Tanı için doku örneği alınması gerektiğinde.
- Bazı hipofiz tümörlerinde ilk tedavi ilaç olabilir; cerrahi tedavi ilaçlara yanıt vermeyen durumlarda ön plana çıkar.
İşlemden önce hazırlık
- Ameliyat öncesi muayene, kan tahlilleri, gerekirse kalp ve akciğer değerlendirmesi ve anestezi uzmanı görüşmesi yapılır.
- Kan sulandırıcı ilaçlar, aspirin, bitkisel ürünler ve şeker, tansiyon, kalp ilaçlarınızın nasıl kullanılacağı hekiminizce belirlenir; kendi başınıza bırakmayın ya da başlamayın.
- Sigara ve alkol iyileşmeyi olumsuz etkiler; ameliyat öncesi ve sonrası bırakılması önerilir.
- Ameliyattan önce belirlenen süre boyunca aç kalınır (yeme-içme kısıtlaması); verilen talimata uyun.
- Mevcut MR, tomografi, röntgen filmlerinizi ve ilaç listenizi getirin; alerjilerinizi bildirin.
- Hormon düzeylerini ölçen kan testleri, görme alanı ve göz muayenesi ile hipofiz MR görüntülemesi yapılır. Endokrinoloji (hormon) uzmanı ile ortak değerlendirme sık yapılır.
- Ameliyat öncesi hormon replasmanı gerekebilir.
Ameliyat nasıl yapılır?
- Genel anestezi altında sırtüstü yatırılırsınız; baş hafifçe yükseltilir.
- Burun boşluğu hazırlanır ve endoskop burun deliğinden ilerletilerek sfenoid sinüse ulaşılır; deriyi kesmeye gerek yoktur.
- Sinüsün arka duvarındaki ince kemik açılır ve hipofiz bölgesindeki tümöre ulaşılır.
- Tümör, özel aletlerle parça parça çıkarılır; görme sinirleri ve çevredeki damarlar korunmaya çalışılır.
- Ameliyat sonunda oluşan boşluk gerekirse yağ dokusu, doku yapıştırıcısı ve kemik greftiyle kapatılır; burun içine kısa süreli tampon konabilir.
Bazı büyük ve yaygın tümörlerde transsfenoidal yol yetersiz kalabilir ve kraniotomi gibi başka yaklaşımlar değerlendirilir.
İşlemden sonra: iyileşme, taburculuk ve aktivite
Ameliyattan sonra yoğun bakım ya da serviste izlenirsiniz; hormon düzeyleri, idrar miktarı, sıvı-tuz dengesi ve görme kontrol edilir. Burun tıkanıklığı, hafif kanlı akıntı ve baş ağrısı olabilir; genellikle zamanla geçer. Hastanede kalış süresi genelde birkaç gündür. Taburculuktan önce yara bakımı, ilaç kullanımı, dikkat edilecek belirtiler ve kontrol randevusu size yazılı ve sözlü olarak anlatılır.
Taburculuktan sonra burun kuvvetlice temizlenmez ya da sümkürülmez; ıkınma, ağır kaldırma ve öne eğilme gibi burun içi basıncı artıran hareketlerden hekimin belirlediği süre boyunca kaçınılır. Burundan berrak sıvı gelmesi beyin omurilik sıvısı sızıntısı belirtisi olabilir ve mutlaka bildirilmelidir. Hormon değerleri, MR ve görme muayenesi düzenli aralıklarla kontrol edilir; bazı hastalarda geçici ya da kalıcı hormon ilacı gerekebilir.
Hipofiz Cerrahisi: alternatifler
Bazı tümörlerde ilaç tedavisi (örneğin prolaktin yapan tümörlerde), radyoterapi ya da radyocerrahi, ya da kraniotomi ile ameliyat alternatif olabilir. Küçük ve belirtisiz tümörlerde yalnızca izlem yapılabilir.
Karar verirken hekiminize sorabilecekleriniz
- Ameliyatın amacı nedir; hangi sonuçlar beklenir ve hangileri önceden garanti edilemez?
- Ameliyatı ertelemek ya da ameliyatsız izlemek benim durumumda ne anlama gelir?
- Hangi teknik planlanıyor ve neden? Alternatifler nelerdir?
- Ameliyat sonrası yoğun bakım ve hastane süreci nasıl işler?
- Ek tedavi (radyoterapi, ilaç, kontrol görüntülemeleri) gerekir mi ve nasıl planlanır?
Hipofiz Cerrahisi: olası riskler
Her işlemin olası riskleri ve alternatifleri vardır; bunlar kişiden kişiye değişir ve işlem öncesinde hekiminizle ayrıntılı konuşulur. Genel başlıklar şunlardır:
- Anestezi riskleri: Genel anestezi kalp, akciğer ve alerji gibi riskler taşır; anestezi uzmanı ameliyat öncesi sizi değerlendirir.
- Enfeksiyon: Yara yerinde, kemikte ya da beyin zarlarında (menenjit) gelişebilir.
- Kanama ve beyin şişmesi: Ameliyat sırasında veya sonrasında kafa içinde kanama ya da ödem oluşabilir; ek girişim gerektirebilir.
- Sinirsel işlevlerde bozulma olasılığı: Konuşma, görme, kuvvet ya da denge gibi işlevlerde geçici veya kalıcı değişiklik olabilir; ameliyatın yeri bu olasılığı belirler.
- Nöbet (havale): Ameliyat öncesi olmasa bile sonrasında görülebilir; gerekirse ilaçla önlenir.
- Beyin omurilik sıvısı sızıntısı ve nüks: Yara ya da burun yolundan sıvı gelebilir; hastalığın yeniden ortaya çıkması da mümkündür.
- Hipofiz hormonlarında azalma: Geçici ya da kalıcı olabilir; ilaçla tedavi edilir.
- Su-tuz dengesi bozukluğu: Aşırı idrar yapma (diyabetes insipidus) gibi durumlar görülebilir.
- Görmenin düzelmemesi ya da kötüleşmesi: Nadiren görülür.
- Burundan BOS sızıntısı ve menenjit: Ek girişim gerektirebilir.
Sigara kullanımı, şeker hastalığı, yüksek tansiyon, aşırı kilo ve kalp hastalığı gibi durumlar riskleri artırabilir; bu yüzden ilaçlarınızı, alerjilerinizi ve öz geçmişinizi hekiminize eksiksiz bildirmeniz önemlidir.
Muayenede ne olur? Ne zaman başvurmalısınız?
Muayenede görme alanı, hormon testleri ve MR görüntüleri birlikte değerlendirilir. Ameliyatın gerekli olup olmadığına, ilaç ya da radyoterapi gibi alternatiflere ve zamanlamaya bu değerlendirmeyle karar verilir.
Aşağıdaki durumlarda beklemeden en yakın acile başvurun: ani ve şiddetli baş ağrısı, ani görme kaybı, ameliyat sonrası burundan berrak sıvı gelmesi, yüksek ateş ile ense sertliği.