Beyin anevrizması, damar malformasyonu (AVM) ve kanama gibi beyin damar hastalıklarının belirtileri, tanı yöntemleri ve tedavi seçenekleri anlatılır.
Beyin damar hastalıkları nedir?
Beyin damar hastalıkları, beyni besleyen ya da beyinden kanı toplayan damarların yapı ve işlev bozukluklarını kapsar. Bu sayfada beyin cerrahisi ile yakından ilişkili başlıca iki durum, beyin anevrizması ve arteriovenöz malformasyon (AVM) anlatılmaktadır. İnme (felç) ve beyin kanamaları da bu grubun bir parçasıdır.
Beyin anevrizması
Anevrizma, beyindeki bir atardamar duvarının zayıflaması sonucu ortaya çıkan balonlaşmadır; çoğunlukla damarların çatallanma bölgelerinde görülür. Balonlaşan bölge normal damara göre daha dayanıksızdır ve bazı koşullarda yırtılarak beyin çevresine kanamaya yol açabilir. Kanamanın en sık görülen türü subaraknoid kanamadır.
Anevrizmalar doğuştan damar gelişim bozukluğuna bağlı olabildiği gibi yüksek tansiyon, damar sertliği, sigara kullanımı, enfeksiyon ve travma ile de ilişkili olabilir. Şekillerine göre kese biçimli (sakküler), iğ biçimli (füziform) ve enfeksiyon sonucu gelişen (mikotik) türleri tanımlanır.
Belirtiler
Yırtılmamış anevrizmaların çoğu belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan görüntülemede tesadüfen saptanır. Büyük anevrizmalar çevre dokulara bası yaparak göz kapağı düşmesi, çift görme ya da baş ağrısına yol açabilir. Yırtılma olduğunda aniden başlayan, hayatın en şiddetli baş ağrısı, bulantı-kusma, ense sertliği, ışığa hassasiyet, bilinç bulanıklığı veya bilinç kaybı görülebilir.
Arteriovenöz malformasyon (AVM)
AVM, atardamar ile toplardamar arasındaki normal ince kılcal damar ağının bulunmadığı, damarların doğrudan birbirine bağlandığı yerel bir gelişim bozukluğudur. Genellikle doğumla birlikte vardır. AVM'li kişilerin birçoğunda belirti olmaz ve tesadüfen saptanır. Belirti verdiğinde en sık kanama, nöbet ve baş ağrısı görülür. AVM beyne kanama, çevre dokuya baskı ve normal sinir dokusunun yeterince beslenememesi yoluyla zarar verebilir.
Beyin Damar Hastalıkları: nasıl tanı konur?
Acil durumlarda kanamayı göstermek için beyin BT'si yapılır. Damar yapılarını göstermek için BT anjiyografi, MR anjiyografi ve gerektiğinde DSA (dijital subtraksiyon anjiyografi) kullanılır. DSA, anevrizmanın ya da AVM'nin yapısını, beslenme ve boşalma damarlarını ayrıntılı gösterdiği için tedavi planlamasında önemlidir.
Beyin Damar Hastalıkları: tedavi seçenekleri
Tedavi kararı; lezyonun boyutuna, yerine, yırtılma öyküsüne, kişinin yaşına ve genel sağlık durumuna göre, çoğu zaman beyin cerrahisi ve girişimsel radyoloji (nöroradyoloji) ekibinin ortak değerlendirmesiyle verilir.
- İzlem: Küçük ve düşük riskli anevrizmalar düzenli görüntüleme ile takip edilebilir. Tansiyon kontrolü ve sigaranın bırakılması önemlidir.
- Mikrocerrahi (klipsleme): Kafatasına bir kemik pencere açılarak ameliyat mikroskobu altında anevrizmanın boynuna küçük bir klips yerleştirilir ve anevrizma dolaşımdan ayrılır. AVM'lerde ise mikrocerrahi ile lezyonun çıkarılması söz konusudur.
- Endovasküler tedavi: Kasıktan girilen ince bir kateter ile beyin damarlarına ulaşılır; anevrizmaya koil, stent ya da benzeri araçlarla, AVM'ye ise özel embolizasyon maddeleri ile müdahale edilir.
- Radyocerrahi: Bazı küçük AVM'lerde, kesin olarak yönlendirilmiş yüksek doz radyasyon ışınları ile lezyon zaman içinde kapatılmaya çalışılır.
- Kombine yaklaşım: Bazı hastalarda birden çok yöntem birlikte ya da sırayla kullanılır.
Beyin Damar Hastalıkları: olası riskler
Her yöntemin kendi riskleri vardır: kanama, damar tıkanması ve inme, nörolojik kayıplar, nöbet, enfeksiyon, anesteziye bağlı sorunlar ve lezyonun tamamen kapatılamaması gibi. Bunlar, yöntemin yararlarıyla birlikte ameliyat öncesinde hekiminizle ayrıntılı olarak konuşulur. AVM tedavisi genellikle bir dizi işlem gerektirebilir ve tedavi sonrası düzenli görüntüleme takibi yapılır.
Yaşam tarzı ve korunma
Yüksek tansiyonun kontrolü, sigara ve aşırı alkolden kaçınmak, dengeli beslenme ve düzenli egzersiz beyin damar sağlığını destekler. Ailesinde anevrizma öyküsü olanlar hekimleriyle risklerini konuşabilir.
Beyin Damar Hastalıkları: sık sorulan sorular
Anevrizma bulunan herkes ameliyat olmak zorunda mı?
Hayır. Küçük ve düşük riskli anevrizmalar izlenebilir. Karar; anevrizmanın boyutu, yeri, kişinin yaşı ve genel durumuna göre alınır.
AVM mutlaka kanar mı?
Hayır. AVM'lerin birçoğu belirti vermez. Kanama olasılığı, lezyonun özelliklerine ve daha önce kanama geçirilip geçirilmediğine göre değerlendirilir.
Sigara anevrizma riskini etkiler mi?
Sigara ve kontrolsüz yüksek tansiyon anevrizma gelişimi ve yırtılma riskiyle ilişkili etkenler arasında sayılır; bu nedenle bırakma ve tansiyon kontrolü önerilir.
Ameliyat sonrası izlem
Anevrizma ya da AVM tedavisinden sonra düzenli görüntüleme kontrolleri planlanır; hangi yöntemle tedavi edildiğinize bağlı olarak BT ya da MR anjiyografi, bazen DSA ile takip yapılabilir. Tansiyon kontrolü, sigaranın bırakılması ve ilaçların düzenli kullanımı iyileşmenin önemli parçalarıdır.
Beyin Damar Hastalıkları: ne zaman başvurmalı?
Sebepsiz tekrarlayan baş ağrısı, nöbet, çift görme ya da göz kapağı düşmesi gibi şikâyetler için uzman muayenesi gerekir. Ailesinde anevrizma öyküsü olanlar tarama konusunu hekimlerine sorabilir.
Ani başlayan ve hayatın en şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, bilinç kaybı, konuşma bozukluğu, yüzde kayma ya da vücudun bir yanında ani güçsüzlük durumunda beklemeden en yakın acile başvurun.
Beyin Damar Hastalıkları: muayenede ne olur?
Şikâyetleriniz, aile öykünüz ve risk faktörleriniz sorulur. Nörolojik muayene yapılır, mevcut görüntülemeleriniz incelenir. Gerekirse ek tetkik istenir ve size uygun izlem ya da tedavi planı açıklanır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı için muayene gerekir. Her hastanın durumu kendine özgüdür.