Skolyoz omurganın yana doğru eğrilmesidir; kifoz ise öne doğru artan kamburluktur. Nedenleri, izlem, korse ve cerrahi seçenekler anlatılır.
Omurga deformitesi nedir?
Omurga, arkadan bakıldığında düz, yandan bakıldığında ise hafif kıvrımlı bir yapıdadır. Bu diziliminin bozulmasına omurga deformitesi denir. En bilinen türleri şunlardır:
- Skolyoz: Omurganın yana doğru eğrilmesi ve omurların kendi çevresinde dönmesidir.
- Kifoz: Sırtta öne doğru artmış kamburluktur.
- Lordoz bozuklukları: Bel ya da boyundaki normal iç bükeyliğin aşırı artması ya da kaybolmasıdır.
Neden olur?
Skolyozun en sık görülen türü, ergenlikte ortaya çıkan ve nedeni tam olarak bilinmeyen adölesan idiyopatik skolyozdur. Bunun dışında doğumsal omurga gelişim bozuklukları, sinir-kas hastalıkları, bazı sendromlar ve erişkinlerde omurganın yıpranmasına bağlı (dejeneratif) eğrilikler de görülür. Kifoz; kırıklar, osteoporoz, doğumsal nedenler, Scheuermann hastalığı, enfeksiyon ya da tümörlerle ilişkili olabilir.
Skolyoz ve Omurga Deformiteleri: belirtiler
Çocuk ve gençlerde skolyoz çoğu zaman ağrısızdır. Aileler şunları fark edebilir:
- Omuzların ya da kürek kemiklerinin eşit yükseklikte olmaması
- Bir kalçanın diğerinden belirgin görünmesi
- Beli bükerek öne eğilince bir tarafın kabarık görünmesi
- Giysilerin düzgün durmaması
Erişkinlerde bel ağrısı, bacağa yayılan ağrı, yürüme mesafesinde kısalma ve boyda kısalma ön plana çıkabilir. Belirgin ve ilerlemiş eğriliklerde solunum ve iç organ fonksiyonları da etkilenebilir; nörolojik belirtiler ise omurilik ya da sinir baskısı varsa ortaya çıkar.
Skolyoz ve Omurga Deformiteleri: nasıl tanı konur?
Muayenede omurga dizilimi, omuz ve leğen simetrisi, öne eğilme testi ve nörolojik durum değerlendirilir. Tanı ve eğriliğin derecesi ayakta çekilen tüm omurga grafisiyle ölçülür (Cobb açısı). Gerekirse MRG, BT ya da diğer tetkikler istenir; özellikle ağrılı, hızlı ilerleyen ya da nörolojik bulgusu olan eğriliklerde MRG önemlidir.
Skolyoz ve Omurga Deformiteleri: tedavi seçenekleri
Tedavi; eğriliğin derecesine, hastanın yaşına, kemik gelişimini tamamlayıp tamamlamadığına, eğriliğin ilerleme olasılığına ve şikâyetlere göre belirlenir.
- Düzenli izlem: Küçük eğriliklerde belirli aralıklarla muayene ve grafi ile takip yapılır. Birçok hafif eğrilik ilerlemez ve başka bir tedaviye gerek kalmaz.
- Korse tedavisi: Büyüme çağındaki çocuklarda, orta dereceli eğriliklerde ilerlemeyi yavaşlatmak amacıyla kullanılabilir. Korse eğriliği düzeltmez; amacı ilerlemeyi sınırlamaktır.
- Fizik tedavi ve egzersiz: Kas gücü, duruş ve genel kondisyon açısından yararlıdır; erişkinlerde ağrı yönetimine de katkı sağlar.
- Cerrahi tedavi: Eğrilik belirgin biçimde ilerliyorsa, ileri derecedeyse, sinir ya da omurilik baskısı oluşturuyorsa veya ağrı ve fonksiyon kaybı yaşam kalitesini ciddi bozuyorsa ameliyat düşünülür.
Cerrahi süreç
Ameliyatın amacı eğriliğin ilerlemesini durdurmak, mümkün olduğu ölçüde düzeltmek, omurga dengesini sağlamak ve varsa sinir baskısını gidermektir. Ameliyatta omurgaya arkadan (bazen önden ya da her iki yönden) ulaşılır; vida, çubuk, kanca gibi implantlar yerleştirilir ve omurlar kemik aşısı ile kaynaştırılır (füzyon). Gerektiğinde omurların bir bölümü çıkarılabilir. Ameliyat sırasında sinirlerin izlenmesi için özel monitorizasyon yöntemleri kullanılabilir.
Ameliyat sonrasında bir süre yoğun bakım ya da yakın izlem gerekebilir; hareket, fizik tedavi ve aktivite programı aşama aşama planlanır. Olası riskler arasında kanama ve kan nakli ihtiyacı, enfeksiyon, sinir ya da omurilik yaralanması, implantla ilgili sorunlar (kırılma, yer değiştirme), füzyonun kaynamaması, ağrının sürmesi, akciğer ve kalp ile ilgili genel riskler ve ek ameliyat ihtiyacı sayılabilir. Bu riskler ve beklentiler ameliyat öncesinde hekiminizle ayrıntılı konuşulur.
Skolyoz ve Omurga Deformiteleri: sık sorulan sorular
Skolyoz ağır çanta taşımaktan mı olur?
Hayır. Ergenlik çağı skolyozunun en sık türünde neden tam olarak bilinmez; çanta taşıma ya da duruş bozukluğu skolyozun nedeni olarak kabul edilmez.
Skolyozlu çocuk spor yapabilir mi?
Çoğu çocuk için spor ve fiziksel aktivite güvenlidir ve genel sağlık için yararlıdır. Kısıtlama gerekip gerekmediği muayene sonrasında belirlenir.
Erişkinde skolyoz sonradan gelişir mi?
Evet. Omurganın yıpranmasına bağlı olarak erişkinlerde de eğrilik gelişebilir; bu durum çoğunlukla bel ve bacak ağrısı ile kendini gösterir.
Ailelere not
Çocuğunda skolyoz saptanan ailelerin en sık sorduğu soru, eğriliğin ilerleyip ilerlemeyeceğidir. Bu, çocuğun kemik gelişimini tamamlayıp tamamlamadığına, eğriliğin derecesine ve türüne göre değişir; bu nedenle düzenli kontrol önemlidir. Kontrollerde gereksiz tekrar röntgenden kaçınmak için grafi aralığı hekiminiz tarafından planlanır.
Evde yapılabilecek basit bir kontrol, çocuğun ayakta öne doğru eğilmesi sırasında sırtın iki yanının simetrik olup olmadığına bakmaktır. Fark görürseniz beklemeden bir uzmana gösterin; erken değerlendirme seçenekleri genişletir.
Skolyoz ve Omurga Deformiteleri: ne zaman başvurmalı?
Çocuğunuzda omuz, kürek kemiği ya da bel simetrisinde farklılık fark ettiyseniz, eğrilik zaman içinde artıyorsa, sırtta ya da belde süren ağrı varsa değerlendirme yaptırın. Erişkinlerde yürümeyi kısıtlayan bel-bacak ağrısı ya da boyda belirgin kısalma varsa da uzman muayenesi gerekir.
Bacaklarda güçsüzlük, idrar-gaita kontrolünün kaybı ya da hızla gelişen nörolojik belirti varsa en yakın acile başvurun.
Skolyoz ve Omurga Deformiteleri: muayenede ne olur?
Omurga dizilimi ayakta muayene edilir, nörolojik değerlendirme yapılır ve mevcut grafileriniz incelenir. Gerekirse ek tetkik istenir; eğriliğin türüne uygun izlem ya da tedavi planı sizinle paylaşılır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı için muayene gerekir. Her hastanın durumu kendine özgüdür.