Kafa içinde beyne baskı yapan kan birikintisinin (hematom) kafatasına açılan bir delik ya da pencere yoluyla boşaltılması ameliyatıdır.
Kafa içi hematom cerrahisi nedir?
Kafa içinde biriken kan pıhtısına hematom denir. Yerine göre başlıca üç tür vardır: epidural (kafatası ile sert zar arasında), subdural (sert zar ile beyin yüzeyi arasında) ve intraserebral (beynin içinde). Subdural hematom yeni (akut) ya da eski (kronik) olabilir. Kronik subdural hematom, çoğunlukla hafif bir başa darbenin haftalar sonrasında yavaş yavaş biriken bir kan ve sıvı birikimi olarak ortaya çıkar; yaşlılarda ve kan sulandırıcı kullananlarda daha sık görülür. Hastalar bazen bu darbeyi hatırlamaz.
Belirtiler baş ağrısı, bulantı, kafa karışıklığı, hafıza ve kişilik değişikliği, uyku hali, konuşma sorunu, yürüme bozukluğu ya da bir tarafta güç kaybı olabilir. Cerrahinin amacı beyne baskı yapan kanı boşaltmaktır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. İşlemin sizin için uygun olup olmadığı yalnızca muayene ve görüntüleme bulgularınızla belirlenir.
Hangi durumlarda gündeme gelir?
Cerrahi şu durumlarda gündeme gelir:
- Hematomun baskı belirtilerine yol açması ya da görüntülemede beyni belirgin şekilde itmesi.
- Belirtilerin hızla kötüleşmesi ya da bilinç değişikliği.
- Küçük ve belirtisiz hematomlar yalnızca yakın izlemle takip edilebilir; bu kararı hekim verir.
İşlemden önce hazırlık
- Ameliyat öncesi muayene, kan tahlilleri, gerekirse kalp ve akciğer değerlendirmesi ve anestezi uzmanı görüşmesi yapılır.
- Kan sulandırıcı ilaçlar, aspirin, bitkisel ürünler ve şeker, tansiyon, kalp ilaçlarınızın nasıl kullanılacağı hekiminizce belirlenir; kendi başınıza bırakmayın ya da başlamayın.
- Sigara ve alkol iyileşmeyi olumsuz etkiler; ameliyat öncesi ve sonrası bırakılması önerilir.
- Ameliyattan önce belirlenen süre boyunca aç kalınır (yeme-içme kısıtlaması); verilen talimata uyun.
- Mevcut MR, tomografi, röntgen filmlerinizi ve ilaç listenizi getirin; alerjilerinizi bildirin.
- Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız ameliyat öncesi durumunuz özel olarak değerlendirilir; pıhtılaşma testleri yapılır. Bu tablo çoğu zaman acil geliştiğinden hazırlık kısa sürede yapılır.
Ameliyat nasıl yapılır?
- Kronik subdural hematomda çoğu zaman genel ya da bölgesel anestezi altında, kafatasına bir ya da birkaç küçük delik (burr hole) açılır.
- Bu deliklerden sert zar açılarak birikmiş kan ve sıvı boşaltılır; bölge serum ile yıkanabilir.
- Bazen kanın yeniden birikmesini azaltmak için küçük bir dren bırakılır.
- Akut hematom ya da daha katı pıhtılarda kraniotomi gerekebilir: kafatasından bir kemik pencere çıkarılır, hematom boşaltılır, kanayan damar kontrol edilir; kemik yerine konur ve deri dikilir.
Hangi yöntemin uygun olduğu hematomun türüne, yerine ve kıvamına bağlıdır.
İşlemden sonra: iyileşme, taburculuk ve aktivite
Ameliyattan sonra bir süre izlenir, gerekirse yoğun bakımda takip edilirsiniz. Kontrol tomografisi çekilir; dren takıldıysa birkaç gün sonra çıkarılır. Baş ağrısı ve halsizlik zamanla azalır. Kronik subdural hematomda ameliyattan sonra belirtilerde hızlı düzelme sık görülür; ancak iyileşme yaşa ve genel duruma göre değişir. Taburculuktan önce yara bakımı, ilaç kullanımı, dikkat edilecek belirtiler ve kontrol randevusu size yazılı ve sözlü olarak anlatılır.
Taburculuktan sonra yeniden kanama birikimi görülebilir; bu nedenle kontrol muayenesi ve görüntülemeleri önemlidir. Kan sulandırıcı ilaçlara ne zaman devam edileceği hekimin kararına bağlıdır. Düşmeleri önlemek için ev içinde önlem alınması ve baş travmasından korunma önerilir. Aktiviteye kademeli dönülür.
Kronik Subdural ve Kafa İçi Hematom Cerrahisi: alternatifler
Küçük hematomlarda yakın izlem, tomografi ile takip ve ilaç tedavisi mümkündür. Bazı merkezlerde damar yoluyla girişim ya da farklı drenaj yöntemleri kullanılabilir. Belirtili ya da büyük hematomlarda cerrahi çoğunlukla gereklidir.
Karar verirken hekiminize sorabilecekleriniz
- Ameliyatın amacı nedir; hangi sonuçlar beklenir ve hangileri önceden garanti edilemez?
- Ameliyatı ertelemek ya da ameliyatsız izlemek benim durumumda ne anlama gelir?
- Hangi teknik planlanıyor ve neden? Alternatifler nelerdir?
- Ameliyat sonrası yoğun bakım ve hastane süreci nasıl işler?
- Ek tedavi (radyoterapi, ilaç, kontrol görüntülemeleri) gerekir mi ve nasıl planlanır?
Kronik Subdural ve Kafa İçi Hematom Cerrahisi: olası riskler
Her işlemin olası riskleri ve alternatifleri vardır; bunlar kişiden kişiye değişir ve işlem öncesinde hekiminizle ayrıntılı konuşulur. Genel başlıklar şunlardır:
- Anestezi riskleri: Genel anestezi kalp, akciğer ve alerji gibi riskler taşır; anestezi uzmanı ameliyat öncesi sizi değerlendirir.
- Enfeksiyon: Yara yerinde, kemikte ya da beyin zarlarında (menenjit) gelişebilir.
- Kanama ve beyin şişmesi: Ameliyat sırasında veya sonrasında kafa içinde kanama ya da ödem oluşabilir; ek girişim gerektirebilir.
- Sinirsel işlevlerde bozulma olasılığı: Konuşma, görme, kuvvet ya da denge gibi işlevlerde geçici veya kalıcı değişiklik olabilir; ameliyatın yeri bu olasılığı belirler.
- Nöbet (havale): Ameliyat öncesi olmasa bile sonrasında görülebilir; gerekirse ilaçla önlenir.
- Beyin omurilik sıvısı sızıntısı ve nüks: Yara ya da burun yolundan sıvı gelebilir; hastalığın yeniden ortaya çıkması da mümkündür.
- Hematomun yeniden birikmesi: Ek ameliyat gerektirebilir.
- Kan sulandırıcı kullanımı: Kanama riskini artırır; ilaç yönetimi hekim tarafından planlanır.
Sigara kullanımı, şeker hastalığı, yüksek tansiyon, aşırı kilo ve kalp hastalığı gibi durumlar riskleri artırabilir; bu yüzden ilaçlarınızı, alerjilerinizi ve öz geçmişinizi hekiminize eksiksiz bildirmeniz önemlidir.
Muayenede ne olur? Ne zaman başvurmalısınız?
Bilinç düzeyi, nörolojik muayene ve tomografi ya da MR bulguları değerlendirilir. Ameliyatın gerekli olup olmadığına, zamanlamasına ve yöntemine bu değerlendirmeyle karar verilir.
Aşağıdaki durumlarda beklemeden en yakın acile başvurun: baş travmasından sonra artan baş ağrısı, kusma, kafa karışıklığı, aşırı uyku hali, konuşma bozukluğu, kolda ya da bacakta güç kaybı ya da nöbet.