İlaçlara yanıt vermeyen epilepside cerrahi tedavi bir seçenek olabilir. Hangi hastaların aday olduğu, tetkikler ve ameliyat türleri anlatılır.
Epilepsi nedir?
Epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin kontrolsüz ve aşırı elektriksel boşalımı sonucu tekrarlayan nöbetlerle seyreden bir hastalıktır. Nöbetler bilinç kaybıyla birlikte kasılma şeklinde olabileceği gibi, kısa süreli dalgınlık, garip kokular ya da tekrarlayan hareketler biçiminde de görülebilir. Epilepsinin tedavisi çoğu kişide ilaçlarla sağlanır ve bu tedaviyi nörolog yönetir.
Cerrahi ne zaman gündeme gelir?
Epilepsi hastalarının önemli bir bölümünde nöbetler ilaçla kontrol altına alınabilir. Buna karşılık iki ya da daha fazla uygun ve doğru dozda antiepileptik ilaç denenmesine rağmen nöbetleri sürenlerde ilaca dirençli epilepsi söz konusudur. Yaşam kalitesini belirgin biçimde bozan bu hastalarda, kapsamlı bir değerlendirmeyle nöbetin ameliyatla kontrol altına alınabileceğine karar verilirse cerrahi tedavi bir seçenek olabilir. Bu karar bir epilepsi ekibi tarafından (nöroloji, beyin cerrahisi, nöroradyoloji, nöropsikoloji) birlikte verilir.
Cerrahi öncesi değerlendirme
Amaç, nöbetlerin beynin hangi bölgesinden başladığını ve o bölgenin ameliyatla çıkarılıp çıkarılamayacağını belirlemektir. Bu süreçte şunlar yapılabilir:
- Video-EEG izlemi: Hasta hastanede kayıt altında izlenir; nöbet sırasındaki beyin dalgaları ve davranış birlikte incelenir.
- Epilepsi protokollü MRG: Nöbete yol açabilen yapısal bir lezyon aranır.
- Nöropsikolojik testler: Hafıza, dil ve diğer işlevler değerlendirilir.
- Fonksiyonel görüntüleme: PET, SPECT ya da fonksiyonel MRG gibi ileri yöntemler eklenebilir.
- Girişimsel EEG: Odak belirlenemediğinde beyin yüzeyine ya da derinine yerleştirilen elektrotlarla kayıt alınır.
Ameliyat seçenekleri
Nedeni bilinen epilepside odak cerrahisi
Nöbete yol açan tümör, kist, damarsal lezyon, kortikal gelişim bozukluğu, hipokampal skleroz ya da travma sonrası doku değişikliği gibi bir bölge saptanmışsa ve görüntüleme ile klinik bulgular birbirini destekliyorsa, ameliyat çoğunlukla kraniyotomi ile başlar. Kafatasından bir kemik parçası alınır, çevredeki sağlam dokuya en az zarar verecek şekilde nöbet odağı çıkarılır, sonra kemik yerine konur.
Nedeni saptanamayan epilepside girişimsel kayıt
Odak tam olarak saptanamıyorsa, şüpheli bölgeye kraniyotomi yapılır, beyin zarı açılır ve beyin yüzeyine özel steril elektrotlar yerleştirilir; bu elektrotlar dışarıdaki EEG cihazına bağlanır. Kayıt sonucunda odak belirlenirse ikinci bir girişimle o bölgenin çıkarılması planlanabilir.
Stereotaksi yardımıyla girişim
Odağı derinde yerleşmiş olan hastalarda stereotaksi kullanılır: kafaya sabitlenen başlık ve MR koordinatları eşliğinde küçük bir kemik delikten derin bölgelere elektrot yerleştirilir. Yöntem hem kayıt hem de bazı durumlarda tedavi amacıyla kullanılabilir.
Uyarı (stimülasyon) tedavileri
Ameliyatla çıkarılamayan odaklarda vagus sinir uyarımı, derin beyin uyarımı ya da yanıt veren nörostimülasyon gibi düşük voltajlı elektrik uyarısına dayalı sistemler kullanılabilir. Bu yöntemler nöbetleri tamamen ortadan kaldırmaktan çok azaltmayı hedefler.
Olası riskler ve beklentiler
Kanama, enfeksiyon (menenjit ve beyin apsesi dahil), beyin dokusunda hasar, hafıza, konuşma, görme ya da hareketle ilgili kalıcı ya da geçici kayıplar, nöbetlerin sürmesi, beyin omurilik sıvısı sızıntısı, elektrotlarla ya da cihazla ilgili sorunlar ve ek ameliyat ihtiyacı gibi riskler bulunur. Ameliyat her hasta için nöbetleri tamamen ortadan kaldırmayabilir. Bu konular ve kişiye özel beklentiler ameliyat öncesinde hekiminizle ayrıntılı olarak konuşulur. Ameliyattan sonra ilaç tedavisi belirli bir süre sürdürülür; ilaç azaltımı nöroloji ekibiyle birlikte planlanır.
Yaşam düzeni
Uyku düzenine dikkat etmek, ilaçları aksatmadan kullanmak, alkol ve nöbeti tetikleyen etkenlerden kaçınmak epilepsi kontrolünün temelidir. Nöbet sırasında ilk yardım kurallarını yakınlarınızla paylaşmak faydalıdır.
Epilepsi: sık sorulan sorular
Epilepsi ameliyatı herkese uygun mudur?
Hayır. Yalnızca uygun ilaç tedavisine rağmen nöbetleri süren ve kapsamlı değerlendirmede nöbet odağı ya da uygun bir yöntem belirlenen kişiler aday olabilir.
Ameliyattan sonra ilaçlar bırakılır mı?
Ameliyat sonrası ilaçlar bir süre devam eder. Nöbet durumuna göre ilaç azaltımı nöroloji ekibi tarafından planlanır.
Ameliyat hafızayı etkiler mi?
Bazı bölgelerdeki girişimler hafıza ya da dil işlevlerini etkileyebilir. Bu yüzden ameliyat öncesinde nöropsikolojik testler ve olası riskler ayrıntılı değerlendirilir.
Ameliyata hazırlık
Cerrahi öncesinde hastanın nöbet günlüğü tutması, ilaçlarını düzenli kullanması ve yakınlarının nöbetleri anlatabilecek durumda olması değerlendirmeyi kolaylaştırır. Video-EEG izlemi sırasında hastanede kalış süresi ve ilaçların geçici azaltılması konusunda ekip sizi önceden bilgilendirir.
Epilepsi: ne zaman başvurmalı?
İlk kez nöbet geçiren herkesin bir hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir. Kullandığınız ilaçlara rağmen nöbetleriniz sürüyorsa ve nörologunuz cerrahi seçeneği değerlendirmenizi önerdiyse bu konuda beyin cerrahisi görüşü alabilirsiniz.
Beş dakikadan uzun süren nöbet, üst üste tekrarlayan nöbetler, nöbet sonrası uyanmama, nöbet sırasında yaralanma ya da nefes almada güçlük durumunda en yakın acile başvurun.
Epilepsi: muayenede ne olur?
Nöbetlerinizin türü, sıklığı ve denediğiniz ilaçlar sorulur. Nörolojik muayene yapılır; varsa EEG, MRG ve video-EEG sonuçlarınız incelenir. Cerrahi adaylığınız için gerekli ek tetkikler ve ekip değerlendirmesi planlanır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı için muayene gerekir. Her hastanın durumu kendine özgüdür.