Kemik erimesi omurlarda çökme kırığına yol açabilir. Belirtiler, tanı, tedavi seçenekleri ve korunma yolları bu yazıda anlatılıyor.
Osteoporoz, halk arasında kemik erimesi olarak bilinir ve kemiklerin zayıflayıp kırılmaya yatkın hale gelmesidir. Omurga, osteoporozun en sık etkilediği bölgelerden biridir. Bir omurun içe doğru çökmesine "çökme kırığı" denir ve çoğu zaman şiddetli bir travma olmadan, hatta öksürme ya da eğilme gibi basit bir hareketle ortaya çıkabilir. Bu yazıda osteoporoza bağlı omurga kırıklarını ve seçenekleri anlatıyoruz.
Osteoporoz nedir?
Bir kemiğin üzerine dayanabileceğinden fazla yük binerse kemik kırılır. Osteoporozda kemik dokusu zayıfladığı için normalde kırılmayacak yüklerde bile kırık oluşabilir. Hastalık genellikle kırık oluşana kadar belirti vermez. Kadınlarda özellikle menopoz sonrasında daha sık görülür. Diğer risk etmenleri arasında ailede kemik erimesi, uzun süreli steroid ilaç kullanımı, düşük vücut ağırlığı, hareketsizlik, sigara ve aşırı alkol tüketimi sayılabilir.
Omurga kırığı nasıl oluşur?
Omurga kırıklarının en sık görülen tipi, omurun ön kısmının çöktüğü çökme kırıklarıdır. Genellikle yaşlı hastalarda osteoporoza bağlı olarak görülür. Omurga üzerine binen yük daha şiddetli olduğunda ise omurun orta ve arka kısmı da kırılabilir; bu tür kırıklara "patlama kırığı" denir. Patlama kırıklarında kırık parçalar omurilik kanalına doğru yer değiştirebilir ve omuriliği ya da sinirleri zedeleyebilir. Bununla birlikte her patlama kırığı felce ya da omurilik yaralanmasına neden olmaz. Kırıklar çoğunlukla tek omurda görülür; ancak bazı hastalarda birden fazla omuru içerebilir.
Osteoporoz ve omurga kırığı: belirtiler
- Ani başlayan sırt ya da bel ağrısı; hareketle ve ayakta durmakla artan, uzanınca azalan ağrı
- Boyda kısalma
- Öne eğilmiş duruş, sırtta kamburluk
- Günlük aktiviteleri, uykuyu ve nefes almayı zorlaştıran ağrı
- Bazı hastalarda hiçbir belirti vermeyip tesadüfen saptanan kırık
Bacaklarda güçsüzlük, uyuşukluk ya da idrar-gaita kontrolünde bozulma varsa en yakın acile başvurun; bu belirtiler sinire ya da omuriliğe baskıyı düşündürebilir.
Tanı nasıl konur?
Öykü ve muayeneyle başlanır. Röntgen çoğu kırığı gösterir; MR ya da bilgisayarlı tomografi kırığın yaşını, omurilik ve sinirlere baskı olup olmadığını ve kırığın kararlılığını değerlendirmeye yardımcı olur. Kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA) osteoporoz tanısı için kullanılır; bu 10-20 dakika süren, ağrısız bir işlemdir. Uzman hekim, omurganın yük taşıma işlevini yapıp yapamayacağını ve sinir yaralanması olup olmadığını değerlendirir.
Osteoporoz ve omurga kırığı: tedavi seçenekleri
- Ağrı kontrolü ve aktivite ayarlaması: Birçok çökme kırığında ilaç, korse ya da hareket düzenlemesi gibi ameliyatsız yaklaşımlar ilk basamaktır.
- Osteoporoz tedavisi: Kemik erimesinin kendisi için ilaçlar, kalsiyum ve D vitamini desteği hekim tarafından planlanır. Yeni kırık riskini azaltmak için bu adım önemlidir.
- Vertebroplasti ve kifoplasti: Sinir hasarına yol açmayan çökme kırıklarında, çöken omurun içine kemik çimentosu doldurulan girişimlerdir. Vertebroplasti lokal anestezi altında yapılabilir. Kifoplastide çimento verilmeden önce omur içine küçük balonlar yerleştirilerek şişirilir ve omurun yüksekliğinin kısmen geri kazanılması amaçlanır. Bu işlemlerin amacı ağrıyı azaltmak ve omurgayı stabilize etmektir.
- Açık cerrahi: Sinir ya da omurilik baskısı, kararsız kırık ya da ilerleyen deformite varsa cerrahi düşünülebilir.
Hangi yöntemin size uygun olduğu; kırığın tipi, ağrı düzeyi, sinir bulguları ve genel sağlığınıza göre muayene sonrası belirlenir. Bu işlemlerin riskleri de vardır (anestezi riskleri, enfeksiyon, çimentonun kaçması gibi) ve işlemden önce hekimle ayrıntılı konuşulur.
Kırıktan korunma
- Düzenli, ağırlık taşıtan egzersizler (yürüyüş gibi) yapın.
- Kalsiyum ve D vitamini açısından zengin beslenin; D vitamini takviyesi konusunda hekiminize danışın.
- Sigarayı bırakın, alkolü azaltın.
- Evde düşme riskini azaltın (kaygan zemin, halı, yetersiz aydınlatma).
- Risk taşıyorsanız kemik yoğunluğu ölçümü yaptırın.
Osteoporoz ve omurga kırığı: sık sorulan sorular
Omurga kırığı olan herkes ameliyat olur mu? Hayır. Birçok çökme kırığı ilaç, aktivite ayarlaması ve gerekirse korse gibi yöntemlerle izlenir. Ameliyat ya da vertebroplasti/kifoplasti gibi girişimler belirli durumlarda düşünülür.
Kemik erimesi ilaçlarını kendi kendime kullanabilir miyim? Hayır. İlaç seçimi ve süresi hekim tarafından, kemik yoğunluğu ve risk durumunuza göre planlanır.
Kırık iyileşince tekrar eder mi? Osteoporoz tedavi edilmezse yeni kırık riski devam edebilir. Bu nedenle kırığın tedavisinin yanında kemik erimesinin de ele alınması önemlidir.
Kırık sonrası günlük yaşam
Omurga kırığı sonrası ağrı; uyku, beslenme ve hareketliliği etkileyebilir. Kırık iyileşirken yatak istirahati yerine hekimin uygun gördüğü ölçüde hareket etmek genellikle önerilir; uzun süreli hareketsizlik kemik kaybını hızlandırabilir. Kaldırma, öne eğilme ve ani dönme hareketlerinden kaçının. Evde düşme riskini azaltmak için aydınlatma ve zemin düzenlemesi yapın. Kırığın ardından osteoporoz tedavisine düzenli devam etmek, yeni kırık riskini azaltmak açısından önemlidir. Sorularınız için hekiminize danışın.
Omurga kırığı sonrası sık gelen bir soru da 'kırık yerine geri döner mi?' sorusudur. Kırık omurun şekli ve yüksekliği, seçilen tedaviye ve kırığın özelliklerine bağlıdır; bu konuda kişiye özel bir beklenti muayene sonrası konuşulur. Hiçbir işlem için kesin sonuç sözü verilemez.
Osteoporoz ve omurga kırığı: ne zaman başvurmalı?
Ani başlayan sırt ağrısı, boyda kısalma ya da kamburlaşma fark ediyorsanız, kemik erimesi tanınız varsa ya da aile öykünüz varsa muayene için 0501 321 12 13 numaralı telefonu arayabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel tanı ve tedavi yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı için muayene gerekir.