Bel, boyun ağrısı, uyuşma ya da baş ağrısında hangi branşa gidileceği şikâyete göre değişir. Hangi durumda kime başvurulabileceğini anlatıyoruz.
Kısa cevap: Şikâyetinize göre değişir. Baş ağrısı, nöbet, titreme ya da unutkanlık gibi sinir sistemi sorunlarında nöroloji ilk adrestir. Kas ve eklem ağrılarında, egzersiz ve rehabilitasyon gereken durumlarda fiziksel tıp ve rehabilitasyon öne çıkar. Kola ya da bacağa yayılan ağrı, uyuşma ve güçsüzlükle giden bel ve boyun sorunlarında ise beyin ve sinir cerrahisi değerlendirmesi uygun olur. Bu üç branş birbirinin rakibi değildir. Çoğu zaman aynı hasta için birlikte çalışır.
Beyin ve sinir cerrahisi neye bakar?
Beyin ve sinir cerrahisi (nöroşirürji); beyin, omurilik, omurga ve kol-bacaklardaki sinirlerin, cerrahi tedavi gerektirebilecek hastalıklarıyla ilgilenir. Adında "cerrahi" geçse de her hastaya ameliyat önerilmez. Örneğin bel ve boyun fıtığında tedavi çoğu zaman ilaç, egzersiz, fizik tedavi ve gerekirse iğne tedavileriyle başlar. Ameliyat; bu tedavilere yanıt vermeyen ya da sinir hasarı riski taşıyan durumlarda gündeme gelir. Fıtık belirtileri birkaç haftadan uzun sürerse, beyin ve sinir cerrahı gibi bir omurga uzmanına başvurulması önerilir. Kol ya da bacakta belirgin güçsüzlük, genital bölgede his kaybı veya idrar-gaita kontrolünün kaybı varsa ise acil değerlendirme gerekir.
Beyin ve sinir cerrahına başvurulabilecek başlıca durumlar:
- Bacağa yayılan bel ağrısı (siyatik) ya da kola yayılan boyun ağrısı
- Kolda ya da bacakta uyuşma ve güç kaybı
- Yürüdükçe bacaklarda artan ağrı ve yorgunluk (kanal darlığı şüphesi)
- Elde ya da kolda sinir sıkışması belirtileri
- MR'da fıtık, darlık, kist ya da tümör saptanması
- Omurga kırıkları ve kafa travmaları
Nöroloji neye bakar?
Nöroloji; beyin, omurilik ve sinirlerin çoğunlukla ilaçla ve ameliyatsız izlenen hastalıklarıyla ilgilenir. Nöroloji uzmanlarının sık baktığı durumlar şunlardır:
- Migren ve diğer tekrarlayan baş ağrıları
- Epilepsi (sara) ve nöbetler
- İnme ve geçici inme belirtileri
- Parkinson hastalığı, titreme ve diğer hareket bozuklukları
- Unutkanlık ve bunama (demans)
- Multipl skleroz (MS)
Nörologlar da gerektiğinde beyin cerrahları, radyologlar ve rehabilitasyon uzmanlarıyla birlikte çalışır.
Fiziksel tıp ve rehabilitasyon neye bakar?
Günlük dilde "fizik tedavi doktoru" denince genellikle fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı kastedilir. Bu branş; kas, kemik, eklem, bağ ve sinir kaynaklı sorunları ameliyatsız yöntemlerle tedavi eder. Tedavi planında egzersiz, fizik tedavi uygulamaları, ilaçlar ve bazı iğne tedavileri yer alabilir. Hastalık, yaralanma ya da ameliyat sonrasında yeniden hareket kazanmak (rehabilitasyon) da bu branşın temel alanıdır. Uzun süren bel ağrısında grup egzersizleri, fizik tedavi ve elle yapılan tedaviler sık önerilen yöntemler arasındadır.
Fizik tedavi programı; eklem hareketini artıran ve kasları güçlendiren egzersizleri, elle yapılan tedavileri ve ağrıyla başa çıkma önerilerini içerebilir. Başlıca başvuru nedenleri şunlardır:
- Kola ya da bacağa yayılmayan bel ve boyun ağrısı, tutulmalar
- Kas zorlanmaları, tendon ve eklem sorunları
- Duruş bozuklukları ve egzersiz programı ihtiyacı
- Ameliyat, inme ya da yaralanma sonrası rehabilitasyon
Şikâyetinize göre kısa bir yol haritası
- Birkaç gündür süren bel ya da boyun tutulması: Çoğu zaman kendiliğinden geçer. Birkaç haftada düzelmezse ya da günlük işlerinizi engelliyorsa bir hekime başvurun. Fiziksel tıp ve rehabilitasyon uygun bir başlangıç olabilir.
- Bacağa ya da kola yayılan ağrı, uyuşma: Beyin ve sinir cerrahisi ya da fiziksel tıp ve rehabilitasyon değerlendirebilir. Güç kaybı varsa beyin ve sinir cerrahisi değerlendirmesini geciktirmeyin.
- Tekrarlayan baş ağrısı, migren: Nöroloji.
- Nöbet, titreme, unutkanlık: Nöroloji.
- MR'da fıtık, darlık, kist ya da tümör saptanması: Beyin ve sinir cerrahisi.
- Ameliyat sonrası güçlenme ve hareket kazanma: Fiziksel tıp ve rehabilitasyon ve fizyoterapi.
Yanlış bölüme gitmekten çekinmeyin. Hekimler gerektiğinde sizi ilgili branşa yönlendirir. Bazı hastalar, tedavinin farklı aşamalarında üç branştan da destek alır.
Muayeneye giderken yanınıza neler alın?
- Varsa MR, röntgen ve tomografi görüntüleri ile raporları
- Kullandığınız tüm ilaçların listesi
- Daha önce geçirdiğiniz ameliyatlar ve önemli hastalıklar
- Şikâyetinizin ne zaman başladığı, neyle arttığı ve neyle azaldığına dair kısa notlar
Bu bilgiler, hangi branşa giderseniz gidin, değerlendirmeyi hızlandırır ve gereksiz tetkikleri önler.
Hangi durumlarda doğrudan acile gidilmeli?
Aşağıdaki belirtilerde bölüm seçmekle vakit kaybetmeyin; 112'yi arayın ya da en yakın acile başvurun:
- Yüzde bir tarafın düşmesi, kolda ani güçsüzlük, konuşma bozukluğu (inme belirtileri)
- Aniden başlayan ve çok şiddetli baş ağrısı
- İki bacakta birden güçsüzlük ya da uyuşma, idrar veya gaita kontrolünde değişiklik
- Düşme ya da kaza sonrası başlayan bel, boyun veya baş ağrısı
Ne zaman başvurmalı?
Kola ya da bacağa yayılan ağrınız, uyuşmanız veya güçsüzlüğünüz varsa ya da MR'ınızda omurga veya beyinle ilgili bir bulgu saptandıysa, beyin ve sinir cerrahisi muayenesi için 0501 321 12 13 numaralı telefonu arayabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel tanı ve tedavi yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı için muayene gerekir.