Her bel fıtığı ameliyat gerektirmez. Ameliyat kararında belirleyici olan belirtiler, ilerleyen güçsüzlük ve acil durumlar bu yazıda anlatılıyor.
Bel fıtığı tanısı almak, ameliyat olmak anlamına gelmez. Fıtıklı hastaların önemli bölümü ameliyatsız yöntemlerle rahatlar. Ancak bazı durumlarda ameliyat, sinirin korunması ya da yaşam kalitesinin geri kazanılması için makul ve bazen gerekli bir seçenek olur. Bu yazıda bu durumların neler olduğunu anlatıyoruz.
Ameliyat kararını ne belirler?
Karar yalnızca MR'daki görüntüye göre verilmez. Aynı büyüklükte iki fıtık, iki farklı kişide çok farklı şikâyetler yaratabilir. Muayene bulguları, şikâyetlerin süresi ve şiddeti, ameliyatsız tedavilere yanıt ve MR bulguları birlikte değerlendirilir. Nihai karar, hasta ile hekimin ortak kararıdır.
Gecikmeden ameliyat gerekebilecek durumlar
- İdrar ya da gaita kontrolünün kaybı (kauda ekuina sendromu olarak bilinen tablo)
- Genital bölgede ve makat çevresinde uyuşukluk
- Her iki bacakta birden ortaya çıkan güçsüzlük veya uyuşma
- Ayağın yere düşmesi (ayak bileğini yukarı kaldıramama) ya da hızla ilerleyen kuvvet kaybı
Bu belirtilerden biri varsa vakit kaybetmeden en yakın acile başvurun. Sinir üzerindeki baskı ne kadar erken kaldırılırsa sinirin toparlanma şansı o kadar iyi olabilir; bu nedenle bu durumlar bekletilmemelidir.
Planlı ameliyatın düşünülebileceği durumlar
- Uygun ameliyatsız tedavilere (ilaç, egzersiz, gerekirse enjeksiyon) rağmen bacak ağrısının haftalar-aylar boyunca sürmesi
- Ağrının uyku, iş ve günlük yaşamı belirgin şekilde bozması
- Muayenede belirgin ve artan sinir bulguları (kuvvet kaybı, duyu kaybı)
- Aynı seviyede tekrarlayan ağrı atakları
- Fıtığa omurilik kanalı darlığının eşlik etmesi
Ameliyat ne yapar?
Bel fıtığında en sık uygulanan ameliyat mikrodiskektomidir. Ameliyat mikroskop altında, küçük bir kesiyle yapılır; sinire baskı yapan disk parçası çıkarılır. Amaç, bacağa vuran sinir ağrısını gidermektir. Bu ameliyat bacak ağrısı üzerinde bel ağrısından daha iyi sonuç verir. Uyuşukluk ve güçsüzlük belirtileri ameliyattan sonra bir süre devam edebilir ve toparlanma zaman alır. Kapalı (mikrocerrahi) yöntem hakkında tedavi sayfamızdan daha ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.
Riskler ve beklentiler
Hiçbir ameliyat garantili değildir ve her ameliyatın riskleri vardır. Anestezi riskleri, enfeksiyon, kanama, sinir yaralanması, sıvı kaçağı ve aynı yerde fıtığın yeniden ortaya çıkması bilinen olası risklerdendir. Bunların sizin için ne anlama geldiği; yaşınız, ek hastalıklarınız ve fıtığın özelliklerine göre değişir ve ameliyat öncesi hekiminizle ayrıntılı konuşulur.
Cochrane derlemeleri, dikkatle seçilmiş hastalarda ameliyatın kısa dönemde ağrıyı ameliyatsız izlemeye göre daha hızlı hafifletebildiğini, uzun dönem sonuçlar açısından ise iki yaklaşım arasındaki farkın net olmadığını bildirmektedir. Bu nedenle acil olmayan durumlarda karar için acele edilmez.
Ameliyattan önce kendinize sorabileceğiniz sorular
- Ağrım ne kadar süredir devam ediyor ve hangi tedavileri denedim?
- Bacağımda güç kaybı ya da uyuşukluk var mı, artıyor mu?
- Ameliyatın beklenen yararı ve olası riskleri benim için neler?
- Ameliyat olmazsam izlemi nasıl yapacağız?
Ameliyat sonrası süreç kısaca nasıl işler?
Mikrodiskektomi sonrası çoğu hasta hastanede kısa süre kalır ve hareket etmeye erken başlar. Genel bilgi olarak; lomber ameliyatlardan sonra hastanede kalış birkaç gün sürebilir, işe dönüş yaklaşık 4-6 hafta, tüm alışılmış etkinliklere dönüş ise 12 haftaya kadar uzayabilir. Bu süreler işinize, ameliyatın türüne ve iyileşme hızınıza göre değişir. Ayrıntılı bilgi için "Ameliyat sonrası ilk 6 hafta" yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Ameliyat sonrası fıtık tekrar edebilir mi? Bazı fıtık tipleri tekrar etmeye daha yatkındır. Bu risk ameliyat öncesi konuşulur ve koruyucu alışkanlıklarla azaltılmaya çalışılır.
Ameliyat sonrası bel ağrım tamamen geçer mi? Ameliyat esas olarak bacağa vuran sinir ağrısını hedefler; bel ağrısında düzelme olabilir ancak bunun garantisi yoktur. Uyuşukluk ve güçsüzlük belirtileri de zaman içinde toparlanır; süre kişiye göre değişir.
Ameliyatı ertelemek zarar verir mi? Acil belirti yoksa, uygun ameliyatsız tedavileri denemek için zaman vardır. Ancak güç kaybı artıyorsa ya da uyarı belirtileri ortaya çıkıyorsa beklemek doğru değildir. Bu ayrımı muayene yapar.
Ameliyat kararında sizin rolünüz
Ameliyat, hekimin tek başına vereceği bir karar değildir. Size önerilen yöntemin yararlarını, risklerini ve alternatiflerini anlamanız; ameliyatı kabul etme ya da etmeme hakkınız olduğunu bilmeniz önemlidir. İkinci bir görüş almak da tamamen olağan bir hakkınızdır. Aklınıza takılan her şeyi muayenede sormaktan çekinmeyin.
Ameliyat dışında başka seçenekler var mı?
Evet. İlaç tedavisi, fizyoterapi, egzersiz ve görüntüleme eşliğinde yapılan enjeksiyonlar ameliyata alternatif ya da ameliyat öncesi denenebilecek seçeneklerdir. Ameliyat kararına gelmeden önce bu seçeneklerin size uygun olup olmadığı konuşulur.
Ne zaman başvurmalı?
Bacak ağrınız haftalardır sürüyorsa ya da güç kaybı fark ediyorsanız muayene için randevu alın (0501 321 12 13). İdrar-gaita kontrolünde kayıp veya genital bölgede uyuşukluk gibi belirtilerde randevu beklemeden acile gidin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel tanı ve tedavi yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı için muayene gerekir.